Bán mật ong dú quanh Lâm Đồng: bắt đầu từ muỗng nếm

Ở Lâm Đồng, gần như nhà nào cũng từng ăn mật ong. Vùng cà phê, vùng hoa, vùng rau – người ta quen một thứ mật đặc quánh, ngọt đậm, rót ra thành sợi. Nên lần đầu cầm hũ mật ong dú loãng hơn, chua thanh, nhiều khách trong vùng phản ứng giống nhau: nhíu mày, rồi hỏi nhỏ «mật này có bị gì không?».

Người nuôi ong dú ở cao nguyên vì vậy không bán được bằng lời quảng cáo. Bán được bằng một cái muỗng nhỏ và vài câu giải thích đúng lúc. Bài này đi theo đúng trình tự đó: cho nếm thế nào, nói gì, giao hàng ra sao trong khí hậu mát lạnh, và làm gì để người đã mua một lần quay lại.

Vì sao ở cao nguyên phải bắt đầu bằng muỗng nếm

Mật ong dú là mật của loài ong nhỏ không có ngòi đốt, làm tổ trong hốc cây, ống tre, thùng gỗ. Mật được chứa trong các bầu sáp chứ không phải cầu lục giác, nhiều nước hơn, vị ngọt có lẫn chua thanh, đôi khi hơi chát nhẹ tùy nguồn hoa. Đó là bản chất, không phải lỗi.

Vấn đề là khách quanh vùng đã có sẵn một hình mẫu trong đầu. Một người vừa đi mua mật ong cà phê ở chợ về, cầm hũ mật ong dú lên sẽ thấy ngay ba điều «lạ»: loãng, chua, và giá cao hơn. Nếu không được giải thích, cả ba điều đều bị hiểu thành dấu hiệu mật dỏm. Cho nếm trước khi nói giá là cách gỡ nút thắt đó: khách thấy bằng lưỡi rằng đây là một loại mật khác hẳn, rồi mới nghe tới chuyện vì sao nó hiếm.

Dựng một bàn nếm tại nhà

Không cần cửa hàng. Một góc hiên, một cái bàn sạch là đủ. Làm theo thứ tự này:

1. Lấy mật ra từ ngăn mát trước khi khách tới chừng mười lăm phút. Mật quá lạnh thì hương bị khóa, khách khó cảm được vị chua thanh.
2. Đặt hai chén nhỏ cạnh nhau: một chén mật ong dú, một chén mật ong thường (loại nhà vẫn dùng). Cho nếm mật ong thường trước, mật ong dú sau. Đặt cạnh nhau thì khác biệt hiện ra rõ, khách tự nói ra chữ «chua» chứ không phải mình nói.
3. Dùng muỗng nhựa hoặc muỗng gỗ dùng một lần, mỗi người một cái. Khách để ý chuyện sạch sẽ hơn mình tưởng.
4. Để sẵn một ly nước lọc cho khách tráng miệng giữa hai lần nếm.
5. Nếu có, đặt một bầu sáp hoặc một khúc tổ cũ đã hết ong bên cạnh. Khách thấy mật nằm trong những bầu tròn nhỏ thì hiểu ngay vì sao lấy mật tốn công.

Chỉ nếm, không ép mua. Người Lâm Đồng nhiều người làm nông, tính cẩn thận; được nếm thoải mái mà không bị ép, họ thường tự hỏi giá.

Ba câu hỏi khó và cách trả lời thật

Câu thứ ba là chỗ nhiều người nuôi mắc lỗi. Khách hỏi công dụng vì đã nghe đồn ở đâu đó. Trả lời theo hướng hương vị và nguồn gốc vừa thật vừa an toàn, và khách mua về dùng sẽ không thất vọng vì kỳ vọng sai.

Khí hậu mát không có nghĩa là để ngoài được

Nhiều người ở Đà Lạt, Bảo Lộc nghĩ trời mát quanh năm thì mật để trong tủ bếp cũng được. Với mật ong thường thì đúng phần nào. Với mật ong dú thì không nên: mật nhiều nước dễ lên men nếu để lâu ở nhiệt độ phòng, nhất là những ngày giữa trưa nắng ấm hay mùa mưa ẩm. Khi giao cho khách quanh vùng:

• Dặn bằng miệng và dặn lại qua tin nhắn: «cất ngăn mát tủ lạnh, không để ngăn đá».
• Đóng chai thủy tinh sạch, khô, nắp kín; chừa một khoảng trống nhỏ dưới nắp.
• Ghi ngày lấy mật lên nắp bằng bút dạ. Khách thấy ngày thì tin là mật mới.
• Giao trong ngày, tránh để chai trong cốp xe giữa nắng.

Muốn hiểu kỹ hơn vì sao mùa mưa cao nguyên làm mật dễ hỏng, xem thêm mục Khí hậu & mùa vụ.

Giữ khách quanh vùng quay lại

Mật ong dú ra ít, không đều. Có đợt nhiều, có đợt gần như không có. Chính điều đó lại là cơ hội: khách gần không cần được giảm giá, họ cần được báo trước khi hết.

• Lập một danh sách nhỏ những người đã mua, kèm ghi chú họ thích chai cỡ nào.
• Mỗi đợt lấy mật, nhắn cho danh sách đó trước khi đem đi nơi khác. Người được ưu tiên sẽ nhớ.
• Khi hết mật, nói thẳng là hết, hẹn đợt sau. Đừng gom mật nơi khác về bán cho đủ; một lần lẫn mật là mất uy tín với cả xóm.
• Kể cho khách nghe đợt mật này ong đi lấy hoa gì quanh vườn. Ở Lâm Đồng, vườn nhà ai cũng có cà phê, cây ăn trái, hoa trồng – chuyện nhỏ đó làm hũ mật có câu chuyện riêng.

Cách những người nuôi khác trong vùng làm ra sao có trong mục Kinh nghiệm người nuôi.

Khi mật nhà không đủ bán

Bán quanh vùng được một thời gian, nhiều người gặp chuyện ngược: khách hỏi nhiều mà đàn ong chưa đủ. Có hai hướng thật thà. Một là nói rõ với khách rằng mật nhà ít, ai đặt trước thì có trước. Hai là nhân thêm đàn bằng cách tách tổ, tuyệt đối không đi bắt tổ trong rừng – vừa hại tự nhiên vừa dễ mất đàn.

Nếu cần thêm tổ giống để mở rộng, hoặc muốn tự nếm một hũ mật ong dú chuẩn để làm mẫu so sánh trên bàn nếm, có thể tham khảo trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Trại có mật ong dú, tổ ong dú giống, hộp quà mật và cả son dưỡng môi làm từ sáp ong dú – những món nhỏ hợp để bày cạnh hũ mật khi khách tới nếm. Muốn tận mắt xem người ta tách đàn, lấy mật ra sao trước khi tự làm, có thể đăng ký tour học tại trại.

Câu hỏi thường gặp