Khách Lâm Đồng mua ong dú: hỏi gì cho vùng cao nguyên

Người ở Lâm Đồng hỏi mua ong dú thường không mở đầu bằng chuyện mật. Câu đầu tiên hay là: «Tổ này nuôi ở đâu?». Câu đó đúng, vì trên cùng một tỉnh có chỗ đêm se lạnh quanh năm, có chỗ thấp hơn và ấm hơn hẳn. Một tổ quen khí hậu vùng thấp mà mang thẳng lên vùng cao rồi đặt ngay hướng gió là chuyện hay gặp, và đàn sẽ chững lại vài tuần đầu.

Bài này gom những điều khách ở cao nguyên thật sự quan tâm, xếp theo thứ tự một cuộc mua: trước khi chọn tổ, lúc nhận tổ, và tháng đầu sau khi đưa tổ về nhà. Ai đang bán tổ trong vùng cũng có thể dùng làm danh sách để trả lời khách cho thật.

Trước khi chọn tổ: hỏi về nơi tổ đã sống

Khách Lâm Đồng có lợi thế là hiểu rất rõ thời tiết nhà mình: mấy giờ sương tan, mùa nào mưa dầm, hướng nào gió lùa. Chỉ cần đem hiểu biết đó ra hỏi người bán:

• Tổ đã nuôi ở độ cao nào, bao lâu? Đàn đã sống qua một mùa mưa ở vùng mát thường ổn định hơn đàn vừa chở lên.
• Đây là tổ tách hay tổ đã đứng lâu? Tổ mới tách cần thêm thời gian củng cố; không xấu, nhưng người mua phải biết để chờ.
• Tổ có nguồn gốc từ đâu? Người nuôi đàng hoàng nhân đàn bằng cách tách từ tổ nhà nuôi, không đi bắt tổ trong rừng. Hỏi câu này cũng là cách nhận ra người bán có nghề.
• Có cho mở thùng xem không? Được nhìn bánh trứng, các bầu mật, bầu phấn và lượng ong ra vào thì tốt hơn nghe mô tả.

Vùng cao, vùng thấp: cùng tỉnh mà khác cách mua

Bảng dưới không phải thước đo chính xác, chỉ là những điểm khách nên tự đối chiếu với nơi mình ở.

Ai muốn đọc kỹ hơn về nhịp mưa nắng của từng vùng trong tỉnh có thể xem thêm mục Khí hậu & mùa vụ.

Lúc nhận tổ: bốn việc nên tự làm

1. Nhìn cửa tổ. Ong ra vào đều, có con mang phấn về chân là dấu hiệu đàn đang làm việc.
2. Ngửi thùng. Mùi chua nhẹ của mật là bình thường; mùi hôi mốc hoặc chua gắt có thể là bầu mật vỡ, ẩm lâu ngày.
3. Xem đáy thùng. Nhiều xác ong, nhiều vụn sáp lẫn ấu trùng là chuyện phải hỏi lại cho rõ.
4. Hỏi cách chở. Đường đèo dốc, xe xóc, nên bịt cửa tổ lúc chiều tối khi ong đã về hết, giữ thùng thẳng đứng và tránh nắng gắt trên xe.

Những câu khách ngại hỏi nhưng nên hỏi

Nhà trồng rau, hoa nhà kính thì sao?

Đây là chuyện riêng rất rõ của Lâm Đồng. Nhiều vườn rau, hoa phun thuốc theo lịch dày. Ong dú bay không xa như ong mật nhưng vẫn ra khỏi vườn nhà. Nếu quanh nhà toàn nhà kính phun liên tục, thật lòng nên cân nhắc lại, hoặc hỏi thăm hàng xóm lịch phun để đóng cửa tổ những hôm đó.

Nuôi để có mật, hay nuôi để giữ đàn?

Ở vùng mát, đàn thường lên chậm hơn vùng nóng. Người mua nên xác định ngay từ đầu: năm đầu chủ yếu là giữ đàn cho khoẻ, lấy mật là chuyện sau. Người bán nói ngược lại là đang nói cho dễ bán.

Có đổi tổ nếu đàn yếu không?

Mỗi nơi một cách. Điều quan trọng là thoả thuận rõ bằng lời hoặc bằng tin nhắn: đổi trong bao lâu, với điều kiện gì, ai chịu chuyện chở lại.

Tháng đầu sau khi đưa tổ về

Hai tuần đầu chỉ nên quan sát cửa tổ, đừng mở thùng. Ghi lại mấy giờ ong bắt đầu bay trong ngày, hôm nào lạnh thì ong ra muộn ra sao. Những ghi chép này giúp nhận ra tổ đang yếu đi hay chỉ đang làm quen chỗ mới. Kinh nghiệm của những người đã nuôi lâu trong vùng được gom ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Mua ở đâu cho yên tâm

Lời khuyên thật nhất là mua ở nơi cho mình xem tận mắt và chịu trả lời những câu khó ở trên. Nếu muốn so sánh trước khi chọn người bán trong vùng, có thể tham khảo trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh tại ongquy.com: trại có tổ giống nhân bằng cách tách, mật ong dú, các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật. Dù cuối cùng mua ở đâu, cách trại mô tả tổ và chỗ nuôi cũng là một chuẩn để đem ra so. Còn nếu muốn tận mắt xem cách chia đàn, đặt thùng trước khi tự nuôi, có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp