Giá tổ giống và mật ong dú ở Lâm Đồng: trả tiền cho gì

Người hỏi giá ong dú ở Lâm Đồng thường nhận được hai mức nghe chênh nhau khá xa cho hai tổ nhìn bề ngoài giống nhau. Chỗ chênh ấy phần lớn không nằm ở cái thùng, mà ở chuyện đàn ong đã sống qua một mùa mưa dầm lạnh trên cao nguyên hay chưa. Trên Bảo Lộc, Di Linh hay quanh Đà Lạt, đêm lạnh và những tuần mưa liền mới là bài thi thật của một tổ ong dú.

Bài này không đưa ra một con số giá, vì giá đổi theo người bán và theo năm. Thay vào đó là cách tách một mức giá ra từng phần, để biết mình đang trả tiền cho thứ gì và phần nào là trả thừa.

Trên cao nguyên, đàn khỏe là đàn đã quen lạnh

Ong dú là giống ưa ấm. Khi trời lạnh, ong ra cửa muộn, về sớm, có ngày gần như không bay. Một đàn đã sống ở vùng cao qua ít nhất một mùa mưa thì đã tự điều chỉnh: bầu mật dự trữ dày hơn, ong thợ biết bít bớt khe hở bằng keo, cửa tổ thu nhỏ lại. Những thứ đó không thấy trên ảnh chụp nhưng quyết định đàn có trụ được qua những tuần trời âm u hay không.

Vì thế, khi nghe người bán nói tổ của họ nuôi tại vườn mấy năm nay, nên hỏi thêm vườn ở độ cao nào, có che gió không, mùa mưa vừa rồi đàn có giảm quân không. Câu trả lời cụ thể đáng tin hơn lời hứa chung chung.

Tổ chở từ vùng nóng lên: rẻ lúc mua, tốn lúc nuôi

Không ít người ở Lâm Đồng đặt tổ từ miền Đông Nam Bộ lên vì giá dễ chịu hơn. Cách này không sai, nhưng cần tính đủ phần chi phí đi kèm, không chỉ nhìn số tiền trả lúc nhận hàng.

Nếu đã quyết mua tổ từ dưới xuôi, nên nhận vào khoảng mùa khô, đặt thùng nơi có nắng sáng chiếu tới, và đừng mở tổ trong ít nhất hai tuần đầu.

Năm thứ nên xem tận mắt trước khi bàn giá

1. Cửa tổ lúc gần trưa. Trời nắng mà ong ra vào đều, có ong mang phấn về là dấu hiệu tốt. Cửa vắng giữa ngày nắng thì nên hỏi kỹ.
2. Quân trong tổ. Nhờ người bán mở nắp cho xem: ong phủ kín các bánh nhộng là đàn đủ sức, bánh nhộng lộ trơ là đàn mỏng.
3. Bầu dự trữ. Ở vùng lạnh, bầu mật và bầu phấn là lương thực qua mùa mưa. Tổ vừa bị vắt gần cạn mật thì giá phải khác.
4. Thùng. Gỗ dày, kín khe, nắp khít giúp đàn giữ ấm. Thùng mỏng, nứt chân chim ở vùng này là điểm trừ thật.
5. Lịch sử đàn. Tổ tách từ đàn nào, tách bao lâu rồi. Tổ mới tách vài tháng chưa qua mùa mưa nào thì không nên trả giá của tổ đã ổn định.

Muốn hiểu thêm vì sao mùa mưa ở đây khó với ong, có thể đọc chuyên mục Khí hậu & mùa vụ của trang.

Giá mật ở xứ sương mù: trả cho độ khô và độ sạch

Mật ong dú vốn đã nhiều nước, vị chua thanh. Ở nơi độ ẩm cao như Lâm Đồng, mật thu vào lúc trời ẩm càng dễ loãng và dễ lên men nếu để ngoài. Vì vậy khi mua mật ong dú trên cao nguyên, phần đáng trả tiền nằm ở mấy chỗ sau:

• Mật được thu vào ngày khô ráo, không phải vắt vội sau một đợt mưa.
• Lọc qua vải hoặc lưới mịn, không lẫn xác ong, sáp vụn.
• Đóng chai khô, nắp kín, người bán dặn giữ ngăn mát.
• Người bán nói được mật thu ở đâu, quãng thời gian nào trong năm.

Mật cao nguyên thường mang hương của vườn cà phê, cây ăn trái và cây rừng quanh vườn. Hương vị có khác giữa các đợt thu, đó là chuyện bình thường. Điều nên dè chừng là chai mật đặc sánh bất thường, ngọt gắt mà không có vị chua đặc trưng, bày ngoài nắng lâu ngày vẫn không có dấu hiệu gì. Nguồn hoa quanh vùng được bàn kỹ hơn ở chuyên mục Nguồn hoa địa phương.

Giá thấp bất thường thì hỏi thêm một câu

Có những lý do chính đáng để một tổ rẻ: người nuôi dọn vườn, cần bán gấp, tổ nhỏ mới tách. Nhưng cũng có lý do không nên ôm vào: đàn vừa bị thu cạn mật, đàn mất chúa, đàn bắt từ rừng về. Ong dú bắt từ tự nhiên thường khó giữ, lại gây hại cho đàn hoang dã; trại nuôi đàng hoàng nhân đàn bằng cách tách từ đàn mạnh. Một câu hỏi đơn giản như tổ này tách từ đàn nào, khi nào thường đủ để lọc bớt.

Mua ở đâu cho yên tâm

Với người mới ở vùng lạnh, nên ưu tiên nơi chịu hướng dẫn sau bán và chịu nói thật đàn của họ đã nuôi trong điều kiện nào. Nếu chưa tìm được trại quen trong vùng, có thể tham khảo trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh tại ongquy.com: trại có tổ ong dú giống tách từ đàn nuôi lâu năm, mật ong dú, hộp quà mật và vài món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Khi đặt tổ lên vùng cao, nên hỏi trại về thời điểm gửi hợp với mùa khô và cách che chắn mấy tuần đầu. Ai muốn so thêm nhiều người bán thì xem tin rao trên chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp