Chuẩn bị mùa mưa nuôi ong dú Lâm Đồng: chống lạnh ẩm

Người nuôi ong dú ở đồng bằng hay nói mùa mưa là mùa lo ngập. Lên Lâm Đồng thì khác: mùa mưa ở đây thường bắt đầu khoảng tháng tư, tháng năm và kéo tới tháng mười, tháng mười một, đi kèm những buổi sáng sương mù đặc tới gần trưa và những chiều mưa lạnh. Đàn ong dú vốn là loài của xứ nóng, nên kẻ thù chính của chúng ở cao nguyên không phải nước chảy mà là cái lạnh ẩm đứng yên trong thùng.

Bài này viết cho người nuôi vài thùng đến vài chục thùng quanh vườn cà phê, vườn rau, vườn hoa ở Lâm Đồng, muốn đi qua mùa mưa mà không mở nắp ra thấy bánh ong lên mốc trắng.

Vì sao mùa mưa ở Lâm Đồng khó theo kiểu riêng

Ong dú giữ nhiệt độ trong tổ bằng chính số đông của đàn và lớp sáp bao quanh khu nuôi ấu trùng. Khi ngoài trời mát vừa phải, đàn tự lo được. Nhưng khi mưa dầm cả tuần, không khí bão hoà hơi nước và trời lạnh xuống về đêm, hơi ấm từ đàn gặp mặt nắp lạnh sẽ đọng thành giọt. Giọt nước đó rơi ngược xuống bánh ấu trùng, sáp mềm đi, phấn dự trữ ngấm ẩm rồi lên mốc.

Ở đồng bằng, chỉ cần trời nắng lại một buổi là thùng khô. Ở Lâm Đồng có khi cả tuần không thấy nắng rõ, sương lại phủ suốt buổi sáng, nên một khi thùng đã ẩm thì nó ẩm rất lâu. Đó là lý do việc chuẩn bị phải xong từ những tuần nắng cuối mùa khô, không đợi tới khi mưa đã đều.

Chọn lại chỗ đặt thùng theo nắng sáng

Mùa khô người ta hay đặt thùng dưới tán cà phê hay bóng cây cho mát. Sang mùa mưa ở cao nguyên, chỗ đó lại thành chỗ tối và ẩm nhất vườn. Trước mùa mưa nên đi một vòng vườn vào buổi sáng, xem chỗ nào nắng chạm tới sớm nhất, rồi dời thùng về đó.

• Hướng cửa tổ: quay về phía đông hoặc đông nam để nắng sớm sưởi cửa, ong ra làm sớm hơn trong những ngày tạnh ngắn.
• Chắn gió lùa: phía sau thùng nên có hàng rào cây, vách nhà hay tấm chắn, vì gió chiều ở cao nguyên mang hơi lạnh ẩm thổi thẳng vào thùng.
• Tránh chỗ trũng: sương và hơi lạnh đọng ở chỗ thấp nhất của vườn; đặt thùng ở chỗ hơi cao, thoáng hơn.
• Cách xa nhà kính, nhà lưới phun thuốc: mùa mưa vườn rau, vườn hoa phun thuốc nấm nhiều; đặt tổ xa khu đó và hỏi lịch phun của nhà bên cạnh.

Dời thùng ong dú nên dời một lần cho xong, làm lúc chiều tối khi ong đã về hết, và nếu dời gần trong vườn thì dời dần từng đoạn ngắn để ong không bị lạc.

Làm thùng ấm và khô: từng lớp một

Thùng mỏng hay thùng đã nứt chân chim sau mùa khô là thứ đầu tiên phải xử lý. Ở cao nguyên, ván dày một chút luôn đáng giá hơn ván mỏng.

Một điều hay bị làm sai: thấy ẩm thì khoan thêm lỗ thông gió. Ở Lâm Đồng, khoan nhiều lỗ chỉ làm thùng lạnh thêm. Muốn khô thì giữ mặt trong ấm để hơi nước không đọng, chứ không phải thổi gió lạnh vào.

Vùng thấp và vùng cao trong cùng một tỉnh

Lâm Đồng trải từ vùng đồi thấp phía nam lên tới cao nguyên Lâm Viên, nên không thể dùng một công thức chung.

Vùng thấp hơn: Bảo Lộc, Di Linh, Đạ Huoai

Trời ấm hơn, mưa nhiều và dầm dề. Việc chính là chống mốc và chống dột. Vườn cà phê, chè, sầu riêng ở đây vẫn có hoa và nhựa cho ong lấy vào những ngày tạnh, nên đàn khoẻ vẫn lên được trong mùa mưa nếu thùng khô.

Vùng cao: Đà Lạt, Lạc Dương, Đơn Dương

Lạnh là giới hạn thật. Nên nuôi ít thùng hơn, chọn đàn mạnh, đặt sát vách nhà phía có nắng, lót nắp kỹ. Đàn yếu ở độ cao này thường không đủ quân để giữ ấm qua những đợt rét kèm mưa, nên ghép hoặc chăm riêng từ trước mùa mưa.

Lịch kiểm tra trong mùa mưa

1. Hai đến ba tuần trước mưa dầm: dời thùng, sửa thùng, lót nắp, buộc mái che.
2. Những ngày đầu mưa: chỉ quan sát cửa tổ vào lúc tạnh. Ong ra vào đều là ổn, không cần mở thùng.
3. Mỗi hai tuần, vào buổi trưa nắng: mở nhanh nắp xem mặt trong có đọng nước hay vệt mốc không, đóng lại ngay.
4. Thấy mốc ở góc: lau khô mặt trong nắp, thay lớp lót, cắt bỏ phần bánh phấn mốc nếu ít; đàn sẽ tự dọn phần còn lại.
5. Cuối mùa mưa: khi nắng đã xen nhiều ngày liền mới tính tới chuyện tách đàn.

Ghi lại tình trạng từng thùng sau mỗi lần xem giúp nhận ra thùng nào hay ẩm, chỗ nào trong vườn hay đọng sương, để mùa sau đặt cho đúng. Xem thêm các bài trong mục Khí hậu & mùa vụ và Kinh nghiệm người nuôi.

Khi cần thêm đàn hay muốn có mật trong mùa mưa

Mùa mưa cao nguyên không phải lúc hợp để mua đàn giống về rồi chuyển vùng, vì đàn vừa đi xa vừa gặp lạnh ẩm sẽ rất khó ổn định. Nếu định mở rộng, nên đặt trước để nhận tổ vào những tuần nắng đầu mùa khô. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống tách từ đàn nhà nuôi, mật ong dú, hộp quà mật và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi; có thể hỏi trại thời điểm giao tổ hợp với khí hậu chỗ mình. Ai muốn tận mắt xem cách trại sắp thùng, lót nắp, tách đàn thì có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp