Nhiệt độ, độ ẩm nuôi ong dú Lâm Đồng theo độ cao

Hỏi người nuôi ong dú ở Lâm Đồng nhiệt độ bao nhiêu là vừa, phần lớn sẽ hỏi lại: anh nuôi ở độ cao nào? Cùng một tỉnh mà Đạ Huoai, Cát Tiên nằm thấp, nắng ấm gần giống miền Đông; Bảo Lộc, Di Linh lưng chừng; còn Đà Lạt, Lạc Dương thì sáng nào cũng sương, đêm mùa khô lạnh tới mức người phải đắp chăn. Ong dú là loài của vùng nóng ẩm, nên ở Lâm Đồng câu chuyện nhiệt độ và độ ẩm thực chất là câu chuyện độ cao và sương mù.

Bài này không đưa con số đẹp trên giấy. Nó chỉ cách tự đo ngay tại vườn nhà, đọc dấu hiệu trên chính đàn ong, rồi quyết định đặt thùng ở đâu và làm gì theo từng tầng cao.

Ba tầng cao, ba cách nuôi

Lâm Đồng không thể nói chung một câu. Người nuôi trong tỉnh nên tự xếp vườn mình vào một trong ba tầng dưới đây trước khi tính chuyện mua tổ.

Ranh giới giữa các tầng không cắt bằng dao. Một thung lũng kín gió ở vùng cao có khi ấm hơn đồi trống ở tầng lưng chừng. Vì vậy cách đáng tin nhất vẫn là tự đo.

Tự đo nhiệt độ và độ ẩm tại vườn trong bốn tuần

Một chiếc nhiệt ẩm kế điện tử loại treo tường mua ở tiệm điện là đủ. Không cần thiết bị đắt.

1. Treo nhiệt ẩm kế đúng chỗ định đặt thùng, ngang tầm thùng, trong bóng râm, không để nắng chiếu thẳng vào máy.
2. Ghi số đo vào ba thời điểm: khoảng sáu giờ sáng, giữa trưa và tám giờ tối.
3. Ghi thêm hai thứ bằng mắt: sương có đọng trên mái che hay không, và mấy giờ thì nắng chạm tới chỗ đó.
4. Làm liên tục ít nhất bốn tuần, tốt nhất là vào giữa mùa khô, khi đêm lạnh nhất.
5. So sánh hai hoặc ba vị trí trong cùng vườn. Chênh nhau vài độ giữa góc trống và góc khuất gió là chuyện thường gặp.

Đọc kết quả thế nào? Nếu buổi sáng vẫn lạnh tới mức người đứng ngoài thấy buốt tay, độ ẩm gần bão hòa và nắng mãi gần trưa mới tới, chỗ đó không hợp để đặt ong dú lâu dài. Ngược lại, chỗ nắng tới sớm, buổi tối còn giữ được hơi ấm của tường hoặc mái, là ứng viên tốt.

Sương mù: thứ người mới nuôi hay xem nhẹ

Ở Lâm Đồng, sương không chỉ là chuyện cảnh đẹp. Hơi nước đọng trên thùng mỗi sáng, thấm vào gỗ, rồi ngưng tụ ở mặt trong nắp. Thùng ẩm lâu ngày sinh mốc, phấn hoa dự trữ trong bầu dễ hỏng, sáp mềm ra.

Dấu hiệu tổ đang bị ẩm quá mức

• Mặt trong nắp có giọt nước hoặc vệt mốc trắng, xanh.
• Mùi tổ chua nồng khác mùi chua thanh thường thấy của mật ong dú.
• Ong dọn ra cửa nhiều mảnh vụn ẩm, có màu sẫm.
• Gỗ thùng ở đáy sẫm màu, sờ thấy ẩm dù trời đã nắng.

Cách giảm ẩm mà không phá tổ

• Kê thùng cao khỏi mặt đất, dùng chân kê có chén nước chống kiến.
• Thêm một tấm mái phụ cách nắp thùng một khoảng để sương rơi lên mái phụ chứ không đọng trực tiếp trên nắp.
• Không đặt thùng sát bụi rậm hay dưới tán cây dày, nơi sương tan muộn nhất.
• Không mở nắp vào sáng sớm có sương. Đợi nắng lên, tổ khô mới kiểm tra.

Lạnh về đêm và mùa mưa dài

Ong dú không ngủ đông. Khi lạnh, chúng co lại trong tổ, ăn dần mật và phấn dự trữ. Nếu những ngày lạnh kéo dài mà ban ngày cũng không đủ ấm để ra kiếm ăn, đàn hao dần. Mùa mưa ở Bảo Lộc, Di Linh lại có những đợt mưa dầm nhiều ngày, ong cũng kẹt trong tổ.

Việc người nuôi làm được:

• Bước vào mùa mưa với đàn đủ mạnh, nhiều ong, dự trữ đầy. Đàn yếu đừng tách thêm vào lúc này.
• Đặt thùng sát tường gạch hướng đông hoặc đông nam; tường hấp nắng ban ngày, đêm tỏa ấm lại.
• Bọc thêm một lớp ngoài thùng bằng vật liệu thoáng như tấm xốp có khe hở, tránh bọc kín bằng nilon vì sẽ đọng ẩm bên trong.
• Hạn chế mở thùng trong mùa lạnh. Mỗi lần mở là một lần tổ mất hơi ấm.

Muốn so sánh cách xếp lịch theo mùa với vùng mình, xem thêm chuyên mục Khí hậu & mùa vụ của site.

Có nên nuôi ong dú ở vùng cao không?

Không ai cấm, nhưng nên đi từ nhỏ. Hai, ba thùng đặt ở chỗ tốt nhất trong vườn, theo dõi trọn một mùa khô lạnh và một mùa mưa, rồi mới tính tiếp. Nguồn hoa ở Lâm Đồng rất phong phú, từ cà phê, sầu riêng ở vùng thấp tới hoa vườn, hoa dại ở vùng cao, nên khi khí hậu tại chỗ hợp thì đàn vẫn có cái ăn. Trao đổi với người nuôi gần mình là cách học nhanh; nhiều câu chuyện thật nằm trong chuyên mục Kinh nghiệm người nuôi.

Bắt đầu từ đâu cho chắc

Người ở vùng mát thường mua tổ giống từ các vùng ấm hơn. Điều quan trọng là tổ giống phải khỏe, nhiều ong, có ong chúa đẻ tốt và được tách đàn đúng cách, không phải tổ bắt từ rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi và tách đàn tại trại, bên cạnh tổ giống còn có mật ong dú, son dưỡng làm từ sáp ong dú và hộp quà mật; thông tin chung có ở ongquy.com. Nếu muốn tận mắt xem cách đặt thùng, mở tổ, trước khi mang đàn về cao nguyên, có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp