Rét đậm, sương muối Lâm Đồng: giữ đàn ong dú qua đông

Người dưới xuôi lên Lâm Đồng hay nghĩ khí hậu mát quanh năm thì ong dú sống khoẻ. Thực tế ngược lại: ong dú là loài ưa ấm, và cái mát dễ chịu với người lại là thứ khiến đàn co cụm, bay ít, ăn vào dự trữ. Thứ giết đàn ở cao nguyên hiếm khi là một trận bão, mà là những đêm rét đậm cuối năm, những sáng sương muối phủ trắng thung lũng, và cả mùa mưa dầm kéo dài nhiều tháng làm thùng ẩm từ trong ra ngoài.

Bài này đi theo đúng ba kiểu thời tiết ấy, kèm việc làm được ngay với một trại nhỏ trong vườn cà phê, vườn rau hay vườn hoa quanh nhà.

Vì sao ở cao nguyên, cái lạnh nguy hơn cái nóng

Đàn ong dú giữ ấm cho ổ trứng bằng cách tụ lại và bọc ổ trong lớp sáp, nhựa. Khi trời lạnh kéo dài, ong thợ ra ngoài ít đi, lượng phấn mang về giảm, ong chúa đẻ chậm lại. Một vài ngày thì không sao. Nhưng nếu rét kéo dài cả tuần, đàn vừa phải ăn mật dự trữ để sống, vừa không có ong non bù cho lớp ong già chết dần. Đàn yếu dần theo kiểu rất khó thấy từ ngoài: cửa tổ vẫn có vài con ra vào, nhưng bên trong ổ trứng đã nhỏ lại.

Ở Lâm Đồng, chênh lệch độ cao giữa các huyện rất lớn. Vùng đồi thấp phía nam ấm hơn hẳn các cao nguyên phía bắc của tỉnh. Nếu đang ở chỗ cao và lạnh, hãy coi việc nuôi ong dú là nuôi trong điều kiện khó, chọn số đàn vừa sức chăm và đừng mở rộng nhanh.

Chọn chỗ đặt tổ theo địa hình đồi dốc

Khí lạnh nặng, ban đêm trườn xuống chỗ trũng và nằm lại đó tới sáng. Vì vậy đáy thung lũng, lòng chảo trồng rau, ven hồ thường là chỗ sương muối đánh mạnh nhất. Cùng một khu vườn, đặt tổ ở lưng chừng dốc thường ấm hơn đặt dưới chân dốc.

• Hướng nắng sớm: cửa tổ quay về phía đông hoặc đông nam để ong được sưởi nắng buổi sáng, ra làm sớm hơn.
• Chắn gió mùa: mùa khô gió thổi mạnh qua các triền đồi, đặt tổ sau hàng cây, vách nhà hay hàng rào cây xanh.
• Tránh tán cây quá rậm: dưới bóng cây dày, thùng âm u, ẩm lâu, nắng không chạm tới.
• Gần hoa nhưng xa rau phun thuốc: vùng rau, hoa thương phẩm phun thuốc dày, nên đặt tổ cách luống một khoảng và hỏi lịch phun của vườn bên.

Lịch việc theo mùa ở vùng cao

Lâm Đồng có hai mùa rõ: mùa mưa dài giữa năm và mùa khô từ khoảng cuối năm tới đầu năm sau, trùng với những đợt lạnh nhất. Bảng dưới gom việc theo từng giai đoạn để dễ nhớ.

Xem thêm các bài trong mục Nguồn hoa địa phương để biết đợt hoa nào nở sau mùa lạnh, đó là lúc đàn hồi sức nhanh nhất.

Ủ ấm thùng khi rét đậm và sương muối

Không cần thiết bị gì đặc biệt. Mục tiêu chỉ là giảm mất nhiệt và không để gió lạnh thổi thẳng vào cửa tổ.

1. Thu cửa tổ nhỏ lại bằng một miếng sáp hoặc gỗ, chừa lối vừa vài con đi. Ong dú tự bịt thêm bằng nhựa nếu cần.
2. Quấn quanh thùng một lớp bao bố, xốp hoặc rơm khô, chừa cửa tổ và mặt dưới thoáng để không đọng ẩm.
3. Mái che rộng hơn thùng để sương đêm không đọng trên nắp rồi thấm vào.
4. Không mở nắp xem ổ trong những ngày lạnh. Mỗi lần mở là đàn mất một mớ nhiệt phải mất nhiều giờ mới bù lại.
5. Không cho ăn nước đường. Đàn có đủ mật dự trữ từ mùa trước là tốt nhất; nếu đàn quá nhẹ, nên hỏi người có nghề trước khi can thiệp.

Mùa mưa dầm: giữ đáy thùng khô

Ở vùng sương mù và mưa dầm, nước ít khi vào thẳng qua nắp. Nó đọng thành hơi ẩm trong thùng, xuống đáy, rồi mốc lan lên các bầu phấn. Thùng gỗ dày, khô, kê cao khỏi mặt đất và có khe thoáng dưới gầm sẽ đỡ hơn nhiều so với thùng mỏng đặt sát đất ẩm. Sau mỗi đợt mưa dài, nhìn trước cửa tổ: nếu ong khiêng ra nhiều bột mốc, xác ong non thì đàn đang vật lộn với ẩm, hãy đổi chỗ đặt sang nơi cao ráo, nắng hơn.

Kinh nghiệm cụ thể của từng nhà nuôi trong vùng được gom ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Bắt đầu với đàn khoẻ, đỡ phải chống chọi

Một đàn đông quân, dự trữ đầy đi qua mùa lạnh nhẹ nhàng hơn hẳn một đàn mới tách còn mỏng. Nếu định nuôi ở vùng cao, nên nhận tổ giống vào lúc trời đã ấm, không nhận ngay đầu đợt lạnh. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ giống, mật ong dú, các sản phẩm làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; xem tại ongquy.com và hỏi trại chọn thời điểm chuyển tổ lên cao nguyên cho hợp. Ai muốn tận tay xem cách tách đàn, ủ thùng trước khi tự làm có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp