Ong dú Lâm Đồng mùa khô: giữ ấm đêm, che trưa

Mùa khô ở Lâm Đồng không giống mùa khô dưới đồng bằng. Trưa nắng hanh, gió thổi lồng lộng, nhưng sau năm giờ chiều nhiệt độ tụt nhanh và đêm có khi lạnh tới mức người phải đắp chăn dày. Với đàn ong dú, cái khó của quãng tháng mười một tới tháng tư không chỉ là thiếu nước, thiếu hoa, mà là phải sống qua những ngày nóng – lạnh đổi chiều liên tục trong cùng một ngày.

Biên độ nhiệt ngày đêm: kẻ thù ít ai để ý

Người mới nuôi thường chỉ lo nắng. Ở Lâm Đồng, nỗi lo lớn hơn là lúc chuyển từ trưa sang đêm. Ban ngày trong thùng ấm, ong thợ bay ra kiếm ăn, ấu trùng phát triển bình thường. Tối xuống, gió mang hơi lạnh từ đồi thổi vào, vỏ thùng mỏng mất nhiệt nhanh, cả đàn phải co lại quanh khu ấp để giữ ấm cho ổ trứng.

Vì thế, việc đầu tiên khi vào mùa khô không phải là cho ăn mà là kiểm lại vỏ thùng: có khe hở nào gió lùa vào không, nắp có kín không, thùng có đặt trực tiếp trên nền đất lạnh hay không.

Đặt thùng theo độ cao và địa hình vườn

Cùng một tỉnh nhưng vùng đồi thấp phía nam và vùng cao nguyên phía trên khác nhau rất xa. Bảng dưới gom lại những điều người nuôi trong vùng thường rút ra khi chọn chỗ đặt thùng.

Những việc nên làm trước khi đêm lạnh nhất tới

1. Chêm vỏ thùng. Thùng gỗ mỏng thì quấn thêm một lớp bao tải hoặc tấm xốp mỏng bên ngoài, chừa nguyên cửa ra vào. Không bịt lỗ thông khí nếu thùng có.
2. Kê thùng lên cao. Chân kê vững vừa tránh hơi lạnh từ đất vừa dễ bôi chống kiến.
3. Thu hẹp cửa tổ. Ong dú tự đắp cửa bằng keo, nhưng nếu cửa đã bị người nuôi khoét rộng thì nên thu lại để đàn dễ giữ nhiệt và dễ canh.

Những việc nên để dành tới mùa mưa

Mùa khô ở cao nguyên là lúc đàn tiết kiệm sức. Bất cứ việc gì làm xáo trộn tổ đều khiến đàn tốn thêm năng lượng để sửa chữa và giữ nhiệt.

• Tách đàn: đàn mới tách chưa đủ quân để ủ ấm, dễ chết cả hai. Nhân đàn bằng tách nên để khi mưa về, hoa nở lại.
• Thu mật: mật trong tổ lúc này là khẩu phần sống của đàn. Lấy đi là bắt đàn nhịn qua những đêm lạnh nhất.
• Mở thùng xem thường xuyên: mỗi lần mở nắp vào buổi sáng lạnh là một lần tổ mất nhiệt. Muốn xem đàn thì đứng ngoài quan sát cửa tổ vào giữa trưa.

Đọc đàn từ ngoài cửa tổ

Không mở thùng vẫn biết được nhiều. Chọn khoảng mười giờ sáng đến hai giờ chiều, khi trời đã ấm, đứng cách thùng một quãng và quan sát vài phút. Đàn ổn thì có ong ra vào đều, có con mang phấn hoa về ở chân sau. Đàn đang đuối thì cửa tổ vắng dù trời nắng đẹp, hoặc chỉ lác đác vài con.

Dấu hiệu nặng hơn là thấy xác ấu trùng hoặc nhộng bị kéo ra trước cửa sau mấy đêm lạnh liền. Lúc này cần chêm ấm, kiểm khe hở, chứ không phải mở tung thùng ra xem.

Muốn đối chiếu kinh nghiệm theo từng mùa, có thể đọc thêm ở mục Khí hậu & mùa vụ và Kinh nghiệm người nuôi của trang.

Chuẩn bị đàn từ sớm cho mùa khô năm sau

Đàn qua mùa khô tốt hay không phần lớn được quyết định từ cuối mùa mưa: lần thu mật cuối có chừa đủ cho đàn không, đàn có đủ quân không. Ai mới bắt đầu ở cao nguyên nên chọn tổ giống đã khoẻ, quân đông, nguồn gốc rõ ràng, nhân bằng cách tách chứ không bắt tổ rừng, và bắt đầu nuôi vào đầu mùa mưa để đàn có cả mùa ổn định trước khi lạnh.

Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống nhân bằng tách, mật ong dú, các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật. Người ở Lâm Đồng muốn xem tận nơi cách trại làm thùng, đặt thùng, có thể đăng ký tour học thực hành tại trại trước khi bắt tay nuôi.

Câu hỏi thường gặp