Lâm Đồng không có một khí hậu chung. Cùng một tỉnh mà người nuôi ở vùng cao quanh Đà Lạt phải lo đêm lạnh và mưa dầm, còn người ở Di Linh, Bảo Lộc thấp hơn thì lo đợt hoa cà phê và mùa khô hanh. Vì thế lịch nuôi ong dú ở đây phải tính theo hai thứ cùng lúc: độ cao nơi đặt thùng và mùa mưa nắng của cao nguyên.
Bài này đi từng tháng, nói rõ trời lúc đó ra sao, ngoài vườn có gì, và nên đụng vào đàn tới mức nào. Năm mưa sớm hay muộn thì dịch cả lịch theo, thứ tự việc vẫn giữ nguyên.
Ong dú là loài của xứ nóng. Khi trời se lạnh, ong ra cửa muộn, về sớm, có ngày gần như không bay. Ở vùng cao, những đêm mùa khô có thể lạnh rõ rệt, sáng ra sương phủ dày, phải gần trưa ong mới ra làm. Đàn yếu ở độ cao đó dễ co lại, mất dần ong thợ mà người nuôi không để ý.
Xuống tới vùng thấp hơn như Di Linh, Bảo Lộc, Đạ Huoai, trời ấm hơn hẳn, ngày nắng nhiều, đàn hoạt động gần giống ở Đông Nam Bộ. Cho nên trước khi đọc bảng dưới đây, hãy tự hỏi thùng của mình đặt ở đâu. Nếu ở vùng cao, cộng thêm vài tuần thận trọng vào mỗi mốc lạnh; nếu ở vùng thấp, có thể bắt đầu việc sớm hơn một chút.
| Tháng | Trời | Ngoài vườn | Việc với đàn |
|---|---|---|---|
| 1 | Khô, đêm lạnh, sáng sương | Vườn cà phê bắt đầu tưới, hoa nở theo đợt nước | Quan sát từ ngoài, che chắn gió lùa, không mở thùng buổi sáng |
| 2 | Khô hanh, nắng trưa | Hoa cà phê rộ ở vùng thấp | Theo dõi lượng ong mang phấn; hỏi chủ vườn lịch phun thuốc |
| 3 | Nắng nhiều, gió | Hoa cà phê tàn dần, cỏ dại ven bờ | Kiểm cửa tổ, chống kiến, che nắng chiều cho thùng hướng tây |
| 4 | Mưa giông đầu mùa lác đác | Cây cối đâm chồi | Gia cố mái che, kê thùng cao, dọn cỏ quanh chân |
| 5 | Vào mùa mưa | Hoa dại, cây ăn trái ra hoa | Mở kiểm tra nhanh vào ngày nắng; đánh giá đàn nào đủ mạnh để tách |
| 6 | Mưa chiều, sáng nắng | Nguồn hoa đều | Tách đàn đợt đầu cho các đàn khoẻ nhất |
| 7 | Mưa nhiều hơn, có đợt mưa dầm | Hoa vẫn có nhưng ong ít ra | Tách tiếp nếu có quãng ráo; lau đáy thùng, kiểm ẩm mốc |
| 8 | Mưa dầm kéo dài | Ong ra làm ít | Hạn chế mở thùng; chỉ nhìn cửa tổ, thay tấm lót ẩm |
| 9 | Còn mưa, bớt dầm | Hoa bông lau, hoa dại | Theo dõi đàn mới tách; không tách thêm |
| 10 | Cuối mùa mưa | Dã quỳ bắt đầu nở | Chuẩn bị dụng cụ thu mật, xem bọng nào đã đầy |
| 11 | Chuyển khô, trời trong | Dã quỳ rộ khắp đồi | Thu mật đợt chính, chỉ lấy phần dư, chừa phần cho đàn |
| 12 | Khô, đêm lạnh dần | Dã quỳ tàn | Kết thúc thu, che gió, để đàn yên qua quãng lạnh |
Ở vùng trồng cà phê, hoa nở sau những đợt tưới đầu mùa khô, thường gọn trong vài ngày rồi tàn. Đó là lúc ong dú ra vào tấp nập nhất trong mùa khô. Nhưng cũng chính lúc đó, nhiều vườn phun thuốc. Nên làm quen với chủ vườn quanh trại, xin được báo trước ngày phun để đóng bớt cửa tổ hoặc chuyển thùng tạm ra xa.
Dã quỳ nở vàng đồi vào cuối mùa mưa sang đầu mùa khô. Ong lấy phấn và mật từ hoa này nhiều. Đây cũng là quãng trời bắt đầu ráo, thuận để thu mật. Thu vào giữa đợt hoa, đàn còn nguồn để bù lại; thu sau khi hoa tàn thì đàn phải gồng qua mùa lạnh với kho rỗng.
Người mới hay nghĩ mùa mưa là mùa đói. Ở Lâm Đồng, cái hại lớn hơn thường là ẩm. Thùng gỗ hút nước, đáy thùng đọng hơi, vách tổ lên mốc, ruồi lính và kiến dễ vào. Mấy việc nên làm trong tháng 7 và 8:
Ghi lại đàn nào ra vào yếu sau mỗi đợt mưa dầm, đến tháng 9 trời ráo thì kiểm kỹ những đàn đó trước. Bạn có thể đọc thêm cách người nuôi trong tỉnh giữ đàn qua mùa mưa ở chuyên mục Kinh nghiệm người nuôi.
Từ tháng 12 tới khoảng giữa tháng 2, nhất là ở vùng cao, việc đúng nhất là không làm gì với bên trong tổ. Mỗi lần mở nắp vào sáng lạnh, đàn mất hơi ấm và phải tốn sức sưởi lại. Chỉ làm những việc bên ngoài:
Nếu muốn chọn thêm chỗ đặt thùng hợp với độ cao nhà mình, xem các gợi ý ở Mô hình nuôi phù hợp.
Thời điểm nhận tổ giống hợp nhất ở Lâm Đồng là đầu mùa mưa, khi đêm đã ấm và hoa bắt đầu có. Nhận tổ vào tháng 12 hay tháng 1 ở vùng cao là bắt đàn mới gồng ngay qua quãng lạnh. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống, mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật; bạn có thể xem và hỏi tư vấn chọn đàn hợp khí hậu cao nguyên tại ongquy.com. Muốn ghi lại đàn nào yếu sau mùa mưa, đàn nào đã tách, ngày thu mật, có thể dùng sổ trại trên app.ongdu.com cho khỏi quên.
Nuôi được nhưng khó hơn vùng thấp. Đêm lạnh làm ong ít ra, đàn yếu dễ co lại. Nên nuôi ít, đặt thùng nơi kín gió, đón nắng sáng và không mở tổ vào quãng lạnh.
Giữa mùa mưa, khoảng tháng 6 và 7, chọn quãng vài ngày nắng ráo liền nhau. Không tách vào cuối mùa mưa vì đàn mới không kịp mạnh trước quãng lạnh.
Cuối mùa mưa sang đầu mùa khô, trong đợt hoa dã quỳ. Chỉ lấy bọng mật dư, chừa lại đủ cho đàn qua những tháng lạnh.
Có, ong ra lấy mật và phấn nhiều. Điều cần lo là thuốc phun trên vườn. Hỏi chủ vườn ngày phun để đóng cửa tổ hoặc chuyển thùng tạm.
Mật ong dú vốn chua thanh, loãng và nhiều nước, nên đựng chai sạch, đậy kín và để ngăn mát tủ lạnh để giữ vị.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →Đặc điểm khí hậu Lâm Đồng: mát quanh năm, chênh nhiệt ngày đêm lớn, càng lên cao càng lạnh. Những gì người nuôi ong dú ở đây cần biết để đàn không suy
Mùa khô ở Lâm Đồng nắng trưa mà đêm lạnh, gió mạnh. Đàn ong dú cần ổn định nhiệt hơn cần thêm thức ăn: cách đặt thùng theo độ cao, chắn gió, chêm ấm v
Mùa mưa Lâm Đồng không chỉ ướt mà còn lạnh và mù sương. Cách chuẩn bị thùng ong dú trước mưa: chọn chỗ đón nắng sớm, giữ ấm, chống đọng hơi nước và mố
Nuôi ong dú ở Lâm Đồng, độ cao và sương mù quyết định đàn khỏe hay yếu. Cách tự đo nhiệt ẩm tại vườn, đọc dấu hiệu tổ ẩm và chọn chỗ đặt thùng cho từn
Ở cao nguyên Lâm Đồng, rét đậm, sương muối và mưa dầm mới là thứ làm yếu đàn ong dú. Cách chọn chỗ đặt tổ theo đồi dốc, ủ ấm thùng và lịch việc theo m
Câu trả lời thẳng thắn cho người đang cân nhắc nuôi ong dú tại Lâm Đồng, gồm cả những mặt bất lợi mà người bán tổ thường ít nói tới.
Nuôi ong dú tại Lâm Đồng, vùng cao 800–1500m, khí hậu ôn hoà tới lạnh. Ong dú là loài nhiệt đới nên độ cao là giới hạn thật sự: chọn vị trí thấp, hướng nắng sáng, chống lạnh cho đàn. Nguồn hoa từ cà phê, cây rừng, hoa ôn đới.