Học từ sai lầm người khác khi nuôi ong dú Lâm Đồng

Nhiều người mang kinh nghiệm nuôi ong dú ở vùng thấp lên cao nguyên, và phải trả giá ngay mùa mưa lạnh đầu tiên. Lâm Đồng mát quanh năm, đêm xuống sâu, sương dày, mùa mưa kéo dài nửa năm. Đàn ong dú vẫn sống được ở đây, nhưng khoảng cho phép sai sót hẹp hơn hẳn vùng nóng.

Bài này gom lại những lỗi người đi trước hay mắc trên cao nguyên, không phải để dọa, mà để người đến sau khỏi tốn một mùa học lại cùng một bài.

Vì sao trên cao một lỗi nhỏ lại thành chuyện lớn

Ong dú là loài nhiệt đới. Chúng ra cửa khi nắng đã ấm, về sớm khi chiều trở lạnh. Ở những nơi cao như Đà Lạt, Lạc Dương, nắng lên muộn và sương xuống sớm, nên quãng thời gian đàn đi kiếm ăn mỗi ngày ngắn hơn vùng thấp. Đàn tích trữ chậm, mà đã tích chậm thì một lần mất mật, mất ấu trùng phải mất rất lâu mới bù lại.

Lâm Đồng cũng không đồng đều. Vùng Bảo Lộc, Di Linh thấp và ấm hơn hẳn Đà Lạt; Đơn Dương khô hơn nhiều nơi khác. Cách làm đúng ở huyện này chưa chắc đúng ở huyện bên cạnh, nên đừng chép nguyên lịch của ai mà không xem lại thời tiết chỗ mình. Phần khí hậu từng vùng có ghi kỹ ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Lỗi thứ nhất: chọn chỗ đặt thùng theo cảm giác

Đặt ở chỗ thấp nhất cho kín gió

Người mới thường nghĩ chỗ trũng là chỗ kín, nên ấm. Thực tế ngược lại: ban đêm khí lạnh nặng hơn, chảy xuống và đọng ở chỗ thấp. Thung lũng nhỏ, chân dốc, ven suối là nơi sương dày nhất. Sáng ra thùng ướt đẫm, nắng chạm tới muộn, ong ra cửa trễ cả tiếng.

Đặt ngay đầu hướng gió

Mùa mưa có những đợt gió lùa lạnh, thổi thẳng vào cửa tổ thì đàn phải co cụm giữ nhiệt thay vì đi làm. Chỗ đặt tốt thường nằm lưng chừng dốc, mặt đón nắng sáng, phía sau có hàng cây hoặc vách nhà chắn gió, nhưng không có cành nào chạm vào thùng để kiến khỏi bò sang.

Lỗi thứ hai: giữ ấm bằng cách bịt kín

Đây là lỗi thương nhất, vì làm vì lo cho đàn. Thấy trời lạnh, người nuôi quấn nilon kín quanh thùng. Hơi ấm và hơi nước từ đàn bốc lên, gặp mặt trong lạnh thì đọng thành giọt. Vài tuần sau mở ra thấy vách thùng mốc trắng, phấn hoa dự trữ lên nấm, ấu trùng chết.

Nguyên tắc dễ nhớ: chống mưa và gió từ bên ngoài, nhưng để đàn tự thở bên trong.

Lỗi thứ ba: mua đàn sai mùa, sai nguồn

Không ít người mua đàn ở vùng nóng chở lên đúng lúc đang mưa dầm. Đàn đang quen trời ấm, gặp ngay đêm lạnh và ngày ít nắng, kiếm không đủ ăn, suy dần. Mua lên cao nguyên thì nên mua vào mùa khô nắng, khi ngày đủ ấm để đàn ổn định chỗ mới rồi mới bước vào mùa mưa.

• Chỉ nhận đàn tách từ trại nuôi, không mua tổ bắt trong rừng: vừa giữ được đàn hoang, vừa tránh đàn bị phá tổ đang suy.
• Xem cửa tổ trước khi mua: ong ra vào đều, có ong mang phấn về.
• Hỏi người bán đàn đã ổn định trong thùng bao lâu.
• Về tới nơi, để thùng yên vài ngày, đừng mở ra xem liên tục.

Lỗi thứ tư: đặt thùng sát vườn nhà kính

Rau và hoa trồng nhà kính là nét quen của Lâm Đồng. Nhà kính phun thuốc đều đặn, và đàn ong bay ngang qua ruộng mới phun là chịu trận. Thêm nữa, phần lớn rau trồng lấy lá không cho ong cái gì để ăn. Đặt thùng sát ruộng loại này vừa rủi ro vừa chẳng được lợi.

Nơi hợp hơn là cạnh vườn cà phê, vườn cây ăn trái, hàng rào cây bụi có hoa, bìa rừng có cây hoa dại. Nếu buộc phải nuôi gần nhà kính, hãy làm quen với chủ vườn, xin báo trước ngày phun để đóng tạm cửa tổ buổi đó. Các kiểu bố trí khác nhau có ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Lỗi thứ năm: mở thùng và lấy mật không chọn giờ

Mở thùng lúc trời còn sương là kéo hơi lạnh vào giữa tổ. Mỗi lần mở, đàn phải tốn sức sưởi lại. Giờ hợp nhất là gần trưa, trời nắng ráo.

Lấy mật cũng vậy. Mật ong dú vốn ít, chua thanh, nhiều nước; lấy sát trước đợt mưa dài là để đàn đói đúng lúc khó kiếm ăn nhất. Thu thì chừa phần lớn bọng cho đàn, mật thu được để ngăn mát vì nhiều nước dễ lên men.

1. Mùa khô nắng: kiểm tổ, ghi lại số bánh ấu trùng, thu mật có chừng.
2. Cuối mùa khô: soát mái che, chân kê, cắt cành gần thùng.
3. Mùa mưa: hạn chế mở thùng, chỉ nhìn cửa tổ và nhấc thử độ nặng.
4. Đầu mùa khô sau: nếu đàn mạnh mới tính chuyện tách.

Muốn bắt đầu cho đỡ vấp

Cách rẻ nhất để khỏi lặp lỗi là tận mắt xem một trại đang chạy: thùng kê thế nào, cửa tổ ra sao, mở thùng tay trần mà ong không đốt vì ong dú không có ngòi. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ giống tách từ đàn nuôi, mật ong dú, các món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; người ở xa có thể hỏi trại tư vấn chọn mùa và cách chở đàn lên cao. Ai muốn học tay nghề trước khi mua thì có buổi học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp