Nuôi ong dú ở Lâm Đồng bắt đầu thế nào: chọn độ cao trước

Lâm Đồng không phải một khí hậu mà là nhiều khí hậu chồng lên nhau. Vườn sầu riêng, cà phê ở Bảo Lộc, Di Linh, Đạ Huoai ấm hơn hẳn so với rẫy rau trên Đà Lạt hay Lạc Dương. Vì vậy người ở đây vào nghề ong dú thường không vấp ở chuyện kỹ thuật trước, mà vấp ở chỗ đặt tổ: mang tổ lên một nơi quá lạnh, quá ẩm, rồi tưởng mình nuôi sai.

Bài này đi theo đúng thứ tự mà một người mới trong tỉnh nên nghĩ: đứng ở độ cao nào, mua lúc nào, đặt ra sao, và nhìn vào đâu để biết đàn đang ổn.

Câu hỏi đầu tiên: vườn mình ở độ cao nào

Ong dú là loài của vùng nhiệt đới ấm. Khi nhiệt độ buổi sáng còn thấp, ong ra cửa muộn; chiều trời trở lạnh sớm thì ong về sớm. Một ngày làm việc của đàn ở vùng cao vì thế ngắn hơn ở vùng thấp. Không có gì sai cả, chỉ là phải tính trước.

Người ở vùng cao không phải không nuôi được, nhưng nên coi năm đầu là năm thử. Giữ tổ gần nhà, nơi có tường gạch hứng nắng, thay vì mang ra rẫy trống.

Mua tổ vào lúc nào trong năm

Mùa mưa ở Lâm Đồng thường kéo dài và nhiều ngày mưa dầm. Một đàn vừa chuyển chỗ mà gặp ngay chuỗi ngày ướt lạnh sẽ khó định cư. Thời điểm dễ thở hơn là đầu mùa khô, khi trời nắng ráo, nhiều cây ra hoa và ong có thời gian dựng lại trật tự trước khi mưa quay về.

Khi đi mua, hỏi người bán ba điều: tổ đã ở vùng có khí hậu tương tự bao lâu, đàn có ong chúa đẻ ổn không, và lần tách gần nhất là lúc nào. Một tổ vừa tách xong còn yếu, không hợp cho người chưa có kinh nghiệm mang lên chỗ lạnh.

Đặt tổ cho hợp cao nguyên

Hướng nắng

Cửa tổ nhìn về hướng đón nắng sớm. Trên cao, mỗi giờ nắng buổi sáng giúp ong ra làm việc sớm hơn. Buổi trưa thì vẫn cần bóng râm nhẹ, nhất là ở vùng thấp nắng gắt mùa khô.

Kín gió, tránh sương

Kê thùng cao khỏi mặt đất, có mái che riêng, đặt sát vách hoặc hàng rào chắn gió lùa. Tránh đặt dưới tán cây nhỏ nước liên tục sau mưa hay sương đêm.

Chặn kiến từ chân giá

Chân giá đặt trong chén nước hoặc quấn vật liệu chống kiến. Ở vườn cà phê, kiến đi theo cành chạm nhau, nên tỉa những cành chạm vào giá đỡ.

Muốn so cách bố trí tổ cho vườn đồi và vườn nhà, xem thêm chuyên mục Mô hình nuôi phù hợp.

Ba tháng đầu: nhìn từ ngoài là đủ

Người mới hay muốn mở nắp xem bên trong mỗi tuần. Ở vùng lạnh, mỗi lần mở là một lần thả hơi ấm ra ngoài, đàn phải mất công làm ấm lại. Phần lớn thông tin có thể đọc ở cửa tổ:

• Ong ra vào đều vào giữa buổi sáng nắng: đàn đang làm việc.
• Có ong mang phấn màu về chân: đàn đang nuôi ấu trùng.
• Cửa tổ được trám nhựa gọn, không có kẽ hở lạ: đàn đang tự chăm nhà.
• Cửa vắng ngay cả lúc trời đẹp, hoặc có kiến, ruồi lảng vảng: lúc đó mới cần mở ra kiểm.

Ghi lại ngày, thời tiết và những gì thấy ở cửa tổ. Sau vài tháng sổ ghi chép sẽ cho biết đàn mình phản ứng với mưa lạnh thế nào, điều mà không ai ở nơi khác nói chính xác thay được.

Đi qua mùa mưa lạnh đầu tiên

Đây là lúc nhiều người bỏ cuộc. Đàn co lại, ra vào thưa, nhìn tưởng sắp chết. Thật ra đàn đang tiết kiệm. Việc của người nuôi là đừng lấy đi phần dự trữ của đàn: không thu mật năm đầu, không tách đàn khi trời đang ướt lạnh, kiểm nắp và mái che xem có dột không, và bịt bớt kẽ hở để giữ hơi ấm. Qua được mùa này mà đàn vẫn giữ quân, mùa khô sau mới bàn tới chuyện thu mật hay tách.

Những kinh nghiệm theo mùa của từng tiểu vùng được gom ở chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Nếu muốn có tổ giống và một người hướng dẫn

Người mới thường cần hai thứ: một tổ khoẻ để bắt đầu và chỗ để hỏi khi đàn có biểu hiện lạ. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ong dú lâu năm, có tổ giống, mật ong dú và các món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi hay hộp quà mật. Khi hỏi mua tổ để mang lên Lâm Đồng, cứ nói rõ vườn mình ở vùng thấp hay vùng cao để được tư vấn thời điểm chuyển cho hợp. Nếu muốn tận mắt xem cách người ta mở tổ, chia đàn trước khi tự làm, có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp