Thói quen theo giờ giữ đàn ong dú khoẻ ở Lâm Đồng

Ở Lâm Đồng, chuyện khó của người nuôi ong dú không nằm ở hoa. Vườn rau, vườn hoa, cà phê, bơ, sầu riêng ở vùng thấp, hoa dại ven đồi gần như lúc nào cũng có thứ để ong đi lấy. Cái khó nằm ở nhịp ngày: sáng sương dày, ong ra muộn; chiều trời trở lạnh sớm, ong về sớm. Một ngày làm việc của đàn ngắn hơn hẳn so với ở đồng bằng, nên mọi thứ làm đàn mất thêm vài giờ đều đáng tính.

Vì vậy thói quen tốt ở đây được sắp theo giờ trong ngày, chứ không theo những lời khuyên chung chung. Mỗi việc chỉ tốn vài phút, nhưng làm đúng giờ thì đàn được giữ trọn khoảng thời gian ấm ít ỏi.

Buổi sáng: để đàn tự dậy

Sáng sớm ở cao nguyên, thùng còn lạnh và ẩm. Đàn ong dú gom nhau ở giữa tổ để giữ ấm cho ấu trùng. Mở nắp lúc này là thả hết hơi ấm cả đêm đàn giữ được, đàn phải mất thêm thời gian sưởi lại trước khi ra làm việc.

Thói quen nên giữ: buổi sáng chỉ đi ngang và nhìn. Thấy những con ong đầu tiên bò ra cửa, đứng phơi nắng ở miệng ống tổ là đàn vẫn ổn. Nếu nắng đã lên cao mà cửa tổ vẫn im, không có con nào ra, đó mới là lúc cần để ý.

Hướng cửa tổ quyết định giờ đàn dậy

Thùng đặt ở chỗ nắng sớm chiếu thẳng vào thì đàn dậy sớm hơn hẳn thùng nằm trong bóng cây. Ở vùng đồi, nên chọn sườn đón nắng buổi sáng, phía sau có bụi cây hoặc vách nhà chắn gió lạnh. Tránh đặt thùng ở chỗ trũng, vì hơi lạnh và sương đọng xuống chỗ thấp lâu tan nhất.

Giữa ngày: lúc duy nhất nên mở thùng

Khoảng giữa buổi đến đầu giờ chiều là lúc trời ấm nhất và phần lớn ong thợ đang đi làm. Đây là khung giờ duy nhất nên mở thùng khi thật cần: kiểm tra bánh mật, xem có ấu trùng mới, dọn bớt tổ cũ bị mốc.

Mở nhanh, đóng nhanh. Người nuôi lâu ở vùng lạnh thường chuẩn bị sẵn mọi thứ trước khi nhấc nắp, để thùng hở càng ít phút càng tốt. Gặp hôm trời âm u, gió lùa, thì để hôm khác. Không có việc kiểm tra nào gấp đến mức phải đổi bằng một tổ bị nhiễm lạnh.

Bảng thói quen theo giờ trong ngày

Vườn rau, nhà kính và lịch phun thuốc

Lâm Đồng có nhiều vườn rau, vườn hoa thâm canh. Hoa nhiều nhưng thuốc bảo vệ thực vật cũng dùng thường xuyên. Đây là chỗ mà một thói quen nhỏ cứu được cả đàn: làm quen với chủ vườn xung quanh, hỏi họ thường phun vào ngày nào, giờ nào.

• Biết lịch phun thì hôm đó có thể che bớt cửa tổ từ sáng sớm bằng tấm lưới thưa, mở lại khi thuốc đã khô.
• Đặt thùng cách xa luống đang phun, có hàng cây chắn ở giữa càng tốt.
• Nếu thấy nhiều xác ong trước cửa tổ ngay sau một đợt phun, ghi lại ngày và nguồn nghi ngờ, rồi bàn với chủ vườn chuyển giờ phun sang chiều tối khi ong đã về.

Nhà kính, nhà lưới cũng là bẫy: ong bay vào theo khe hở rồi không tìm được lối ra, chết dần trong đó. Thùng đặt sát nhà kính thì nên quay cửa tổ ra hướng ngược lại.

Buổi tối: chống kiến và giữ ấm

Kiến vẫn là kẻ thù số một, kể cả ở vùng mát. Buổi tối cầm đèn pin đi một vòng, soi chân chống xem dầu hay nước trong chén chống kiến còn không, có cành lá nào chạm vào thùng không. Mùa mưa ở Lâm Đồng cây cỏ lên nhanh, một nhánh cỏ cao chạm vào đáy thùng là đủ làm cầu.

Những đêm lạnh sâu, có thể quấn thêm một lớp bao tải hoặc tấm xốp mỏng quanh thân thùng, chừa cửa tổ thông thoáng. Đừng bịt kín: đàn cần thở, hơi nước đọng lại bên trong còn hại hơn lạnh.

Muốn đọc thêm về nhịp mưa nắng trong năm của vùng này, xem mục Khí hậu & mùa vụ; còn chuyện chọn chỗ đặt thùng hợp với vườn nhà thì có ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Khi muốn bắt đầu hoặc thêm tổ

Người mới ở vùng lạnh hay mắc một lỗi: mua tổ giống quá yếu, đàn chưa đủ quân để tự giữ ấm. Tổ giống nên là tổ đã tách ổn định, có bánh mật, có ấu trùng các lứa, và được chuyển vào mùa khô ấm chứ không phải giữa đợt rét. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống nhân bằng cách tách đàn, cùng mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật cho ai muốn biếu người thân. Trước khi chọn tổ, có thể hỏi trại về cách vận chuyển lên cao nguyên để đàn không bị sốc lạnh.

Ai muốn tận mắt xem người ta mở thùng, tách đàn ra sao trước khi tự làm thì có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp