Nhà kính, vườn rau quanh tổ ong dú ở Lâm Đồng

Đi qua những vùng rau hoa của Lâm Đồng, thứ đập vào mắt đầu tiên là mái nilon trắng nối nhau kín sườn đồi. Với người nuôi ong dú, cảnh đó vừa là tin tốt vừa là tin xấu: trong nhà kính có hoa quanh năm, nhưng cũng có bình phun hoạt động gần như mỗi tuần. Ong dú lại chỉ kiếm ăn trong vòng vài trăm mét quanh tổ, nên một khu nhà kính nằm sát vườn là chiếm trọn chỗ ăn của cả đàn.

Vì sao nhà kính đáng lo hơn ruộng ngoài trời

Ruộng ngoài trời có mùa phun, có lúc nghỉ. Nhà kính trồng dày, ẩm cao, nấm và côn trùng chích hút lên nhanh, nên lịch phun đi theo tuần chứ không theo vụ.

Có ba đường để thuốc tới được đàn ong:

• Ong bay vào trong nhà kính. Cửa hông, lưới chắn rách, mép nilon hở đều đủ rộng cho ong dú lọt vào. Bên trong có hoa nên ong tìm tới.
• Hơi và bụi thuốc thoát ra ngoài. Lúc mở cửa thông gió sau khi phun, lớp không khí còn mùi thuốc trôi ra những bụi cây sát vách.
• Nước súc bình. Vũng nước cạnh nhà kính là chỗ ong dú hay xuống lấy nước.

Đàn dính thuốc ít khi chết rũ một lúc, thường chỉ thưa quân dần.

Đọc mảnh đất quanh vườn theo độ cao

Lâm Đồng không phải một vùng đồng nhất. Cùng một tỉnh mà vùng thấp phía nam ấm hơn hẳn cao nguyên quanh Đà Lạt, và cây trồng cũng đổi theo.

Cũng cần nói thẳng: ong dú ưa ấm, ở vùng cao đêm lạnh, sương mù thì đàn chậm cả khi không có giọt thuốc nào. Chọn chỗ đón nắng sớm, kín gió. Phần này có bài riêng trong chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Chọn chỗ đặt tổ khi hàng xóm làm nhà kính

1. Đếm khoảng cách bằng bước chân. Đi từ chỗ định đặt tổ tới mép nhà kính gần nhất. Càng xa càng tốt, và nên có thứ gì chắn giữa như dãy nhà, rặng cây hay con dốc.
2. Nhìn hướng gió buổi sáng. Phần lớn người làm vườn phun lúc sáng sớm. Tổ nên nằm ở phía gió thổi đi chứ không phải phía gió thổi tới từ nhà kính.
3. Tìm chỗ có nước sạch riêng cho ong. Một chậu nước nông có sỏi, thay hằng ngày, đặt gần tổ. Ong có nước sạch gần thì ít bay tới vũng súc bình.
4. Cửa tổ quay về phía vườn tạp không phun, nơi gần nhất có hoa an toàn.

Trồng một vành đệm quanh tổ

Không thể bắt cả xóm thôi phun, nhưng có thể làm cho đàn ít cần bay sang đó. Một vành cây ra hoa không phun thuốc trong vòng vài chục mét quanh tổ đáng giá hơn nhiều lời than phiền. Ở Lâm Đồng có sẵn nhiều thứ dễ trồng: dã quỳ mọc hoang ven đường, các loại cúc dại, rau thơm để ra hoa như húng, kinh giới, tía tô, vài gốc cây ăn trái trong vườn nhà không phun.

Đừng dọn sạch cỏ hoa quanh tổ cho gọn mắt. Muốn biết vùng mình có những cây nào cho phấn, cho nhựa làm keo, xem thêm các bài trong mục Nguồn hoa địa phương.

Nói chuyện với chủ nhà kính thế nào cho lọt tai

Đừng mở đầu bằng trách móc. Hỏi lịch phun như hỏi chuyện bình thường, xin họ báo trước một ngày khi phun thuốc mạnh và súc bình xa phía nhà mình. Một hũ mật nhỏ biếu sau vụ giữ quan hệ tốt hơn mọi lời giải thích.

Biết trước ngày phun thì che tổ bằng tấm vải ẩm phía hướng gió buổi sáng đó, và ghi sổ tình trạng đàn mấy hôm sau.

Khi muốn bắt đầu cho chắc tay

Nhiều người mua đàn về đặt ngay cạnh vườn rau rồi thất vọng vì đàn èo uột, trong khi lỗi nằm ở chỗ đặt chứ không ở giống. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú và các món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật; người ở xa có thể hỏi trại cách vận chuyển đàn lên vùng cao và giai đoạn nào nên nhận đàn. Ai muốn tận mắt xem tổ được đặt, che chắn và chăm ra sao thì có thể đăng ký tour học thực hành tại trại trước khi bỏ vốn.

Câu hỏi thường gặp