Cây nên tránh trồng gần tổ ong dú ở Lâm Đồng

Ở Lâm Đồng, buổi sáng thường mở đầu bằng sương. Có hôm tới gần trưa nắng mới xuyên qua được lớp mù, rồi chiều xuống lạnh sớm. Với đàn ong dú, khoảng nắng ít ỏi đó là toàn bộ thời gian làm việc trong ngày. Vì vậy câu hỏi «trồng gì gần tổ» ở cao nguyên không giống ở đồng bằng: thứ cần tránh trước tiên là bất cứ cây nào lấy mất của ong mấy giờ nắng quý giá ấy.

Bài này đi theo một cách nhìn đơn giản: đứng ở chỗ đặt thùng, nhìn ra ba vòng xung quanh, và hỏi ở mỗi vòng cây nào đang làm hại đàn. Không phải để chặt bỏ vườn, mà để biết đặt tổ chỗ nào và trồng mới thì tránh gì.

Vì sao ở Lâm Đồng phải tính nắng trước tiên

Ong dú là ong nhỏ, cơ thể không giữ nhiệt tốt như ong mật nội. Đàn chỉ ra cửa nhiều khi thân thùng đã ấm. Ở vùng thấp, chuyện này không đáng lo vì nắng lên từ sớm. Ở cao nguyên, sáng sương và chiều lạnh làm khung giờ ong bay hẹp lại hai đầu. Nếu thêm một tán cây che phía đông, đàn mất thêm một khúc nữa ở buổi sáng, đúng lúc hoa vừa nở và mật hoa còn nhiều.

Đó là lý do cùng một loại cây, ở miền Tây có khi là bóng mát quý, lên Lâm Đồng lại thành thứ cần dời đi. Vùng thấp hơn như quanh Bảo Lộc, Di Linh ấm hơn vùng cao quanh Đà Lạt, nên càng lên cao thì càng phải khắt khe về hướng nắng.

Ba vòng quanh khu tổ

Thay vì nhớ một danh sách dài, hãy chia khoảng đất quanh tổ thành ba vòng và xét từng vòng:

Vòng sát thùng

Vòng này chỉ có một luật: để trống. Ở Lâm Đồng, cỏ và dây leo mọc rất nhanh trong mùa mưa, và chỉ cần một ngọn chạm vào thùng là kiến có đường đi, bất kể chân thùng đã ngâm nước hay quấn băng keo. Thêm nữa, bụi rậm quanh chân giữ hơi nước, làm đáy thùng lạnh và ẩm lâu sau mỗi trận mưa. Phát quang định kỳ, rải một lớp sỏi hoặc lót gạch quanh chân kệ là đủ.

Vòng giữa

Đây là nơi hay sai nhất. Nhiều nhà đặt tổ dưới gốc cây lớn cho «mát», quên rằng ở cao nguyên đàn cần ấm hơn cần mát. Nhóm nên tránh trồng phía đông khu tổ: cây che bóng tán dày, hàng cây chắn gió trồng dày, khóm tre, bụi chuối lớn. Nếu muốn có bóng chiều để che nắng gắt mùa khô, đặt cây ở phía tây, tán vừa phải, để sáng vẫn có nắng chiếu thẳng vào thùng.

Vòng ngoài

Vòng này không phải chuyện trồng hay không, mà là chọn chỗ đặt tổ. Đất Lâm Đồng có nhiều nhà kính, luống hoa, rau màu và cà phê, đa số được chăm bằng lịch phun riêng của chủ vườn. Ong dú kiếm ăn gần, nên khu tổ nằm sát những luống phun thường xuyên thì gần như chắc chắn có ngày đàn mang thuốc về.

Những loại hay bị trồng nhầm chỗ

• Hoa trồng thương phẩm sát khu tổ: trông có vẻ là «nguồn hoa», nhưng hoa trồng để bán thường được phun để giữ bông đẹp. Đừng trồng thêm luống hoa kiểu này cạnh thùng vì nghĩ là nuôi ong.
• Giàn bầu bí, chanh dây làm giàn sát nhà: giàn leo vừa là cầu cho kiến, vừa hay phải xịt sâu. Nếu khu tổ nằm cạnh giàn, dời tổ ra xa vài mét và cắt hết ngọn leo hướng về phía thùng.
• Hàng rào cây bụi xén thấp: dày lá, ẩm chân, nhiều kiến làm tổ trong gốc. Không cấm, nhưng đừng đặt kệ tổ sát hàng rào.
• Cây rụng lá dày: lá đọng lại quanh chân kệ, mục ra trong mùa mưa, kéo theo kiến và mối.

Muốn biết vườn mình nên giữ cây gì để ong có ăn, xem thêm các bài trong mục Nguồn hoa địa phương.

Đã lỡ đặt tổ sai chỗ thì sửa thế nào

1. Sáng sớm một ngày nắng, đứng cạnh thùng và nhìn về hướng mặt trời mọc. Nếu thân thùng nằm trong bóng tới giữa buổi, đó là chỗ cần sửa.
2. Ưu tiên tỉa cành thấp phía đông trước khi tính chuyện dời tổ. Nhiều khi chỉ cần mở một khoảng trống là đủ.
3. Nếu phải dời, dời vào lúc chiều tối khi ong đã về hết, và dời từng chút, mỗi lần không xa, để ong quen lối.
4. Hỏi hàng xóm lịch phun của vườn kế bên. Biết trước ngày phun để che cửa tổ, hoặc đơn giản là đặt khu nuôi về phía ngược lại.
5. Ghi lại ngày nào đàn ra cửa sớm, ngày nào muộn sau khi sửa. So vài tuần là biết chỗ mới tốt hơn hay không.

Kinh nghiệm theo mùa ở cao nguyên được gom ở mục Khí hậu & mùa vụ, nên đọc kèm trước mùa mưa.

Muốn bắt đầu cho đúng chỗ

Người mới nuôi ở Lâm Đồng hay mất đàn đầu tiên không phải vì giống kém mà vì đặt thùng sai: lạnh, thiếu nắng, gần luống phun. Khi chọn được chỗ rồi, nên lấy đàn từ nơi nuôi bằng cách tách đàn, không bắt tổ rừng, để đàn khỏe ngay từ đầu. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống tách từ đàn nuôi, bên cạnh mật ong dú, hộp quà mật và vài sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi; có thể hỏi trại về cách chọn chỗ đặt thùng hợp với khí hậu lạnh trước khi nhận tổ. Nếu đang nuôi vài thùng, ghi chép ngày kiểm tra và vị trí từng thùng bằng app quản lý trại ong giúp so sánh chỗ nào hợp đàn hơn.

Câu hỏi thường gặp