Lên Lâm Đồng xem tổ ong dú, nhiều người bị cuốn vào khung cảnh: sương còn đọng trên giàn, thùng gỗ xếp dưới tán cây, ong ra vào lặng lẽ. Nhìn thì đẹp, nhưng đàn ong sống được hay không ở vùng cao lại phụ thuộc vào những thứ mắt không thấy: đàn đã qua mấy mùa lạnh, đặt ở độ cao nào, quanh trại người ta trồng gì và phun gì. Muốn biết những chuyện đó thì phải hỏi, và hỏi đúng chỗ.
Bài này gom các câu nên đặt cho chủ trại khi định mua tổ về nuôi ở Lâm Đồng, xếp theo đúng những gì vùng cao này khác với đồng bằng: cái lạnh ban đêm, sương mù, nhà kính và độ cao chênh lệch giữa các huyện.
Ong dú là loài ưa ấm. Ở đồng bằng phía Nam, đàn gần như hoạt động quanh năm. Lên cao nguyên mát lạnh, nhịp sống của đàn chậm hẳn lại vào những tháng cuối năm và đầu năm: buổi sáng ong ra muộn, chiều về sớm, có hôm sương dày gần như không ra. Một đàn khoẻ vẫn qua được, nhưng đàn yếu, đàn mới tách hay đàn vừa bị thu mật cạn thì dễ hụt.
Vì thế ở Lâm Đồng, mua một tổ không chỉ là mua số ong trong thùng. Là mua cả lịch sử của đàn với khí hậu ở đây. Chủ trại là người duy nhất biết lịch sử đó.
Lâm Đồng không phải chỗ nào cũng lạnh như nhau. Vùng thấp hơn ấm hơn hẳn vùng cao quanh Đà Lạt. Một đàn quen chỗ ấm mang lên chỗ lạnh hơn thì phải thích nghi lại; ngược lại thì thường nhẹ nhàng hơn. Vì vậy nên hỏi trại đặt ở đâu, rồi so với nơi mình định nuôi.
| Trường hợp | Điều nên hỏi thêm | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Trại và nhà cùng độ cao, cùng vùng | Đàn có khoẻ qua mùa lạnh vừa rồi không | Chọn đàn đông, nhận về đặt như ở trại |
| Trại ở vùng thấp, nhà ở vùng cao hơn | Đàn đã từng qua lạnh chưa, dự trữ mật phấn còn nhiều không | Tránh nhận vào giữa mùa lạnh, ưu tiên đầu mùa ấm |
| Trại ở vùng cao, nhà ở vùng thấp hơn | Chỗ đặt thùng ở nhà có nắng gắt buổi trưa không | Chuẩn bị bóng mát, đàn thường thích nghi nhanh |
| Tổ chở từ tỉnh khác lên | Đã nuôi ở Lâm Đồng bao lâu, ai chở, chở thế nào | Hỏi kỹ, chấp nhận chờ đàn ổn định trước khi mua |
Muốn hiểu thêm nhịp lạnh ấm trong năm ở đây, có thể đọc các bài trong mục Khí hậu & mùa vụ.
Đặc trưng dễ thấy của nhiều vùng ở Lâm Đồng là nhà kính, nhà lưới trồng rau, hoa nối nhau. Ong dú bay đi kiếm ăn quanh tổ, nên những gì người ta phun ở vườn bên cạnh cũng là chuyện của đàn ong.
Mục đích không phải bắt bẻ người bán. Một đàn quen sống cạnh vườn sạch, mang về đặt sát nhà kính phun thuốc dày, sẽ gặp khó dù đàn có tốt đến đâu. Biết trước để chọn chỗ đặt thùng cho đúng. Danh sách cây cho hoa theo mùa ở vùng này có trong mục Nguồn hoa địa phương.
Có ba kiểu trả lời nên để ý. Kiểu thứ nhất: nói rõ, có tháng có chỗ, kể cả chuyện không vui như năm nào hụt đàn. Đó là người nuôi thật. Kiểu thứ hai: câu nào cũng «tốt lắm», «không sao đâu», «ong dú dễ nuôi mà». Không hẳn là gian, nhưng thường là người buôn qua tay, chưa trực tiếp chăm đàn qua mùa lạnh. Kiểu thứ ba: đưa ra con số sản lượng chắc nịch, hứa hẹn thu mật nhiều. Ở vùng cao, mật phụ thuộc mùa hoa và thời tiết từng năm, người có nghề hiếm khi hứa trước.
Cũng nên hỏi chuyện sau khi mua: chở lúc nào, nếu đàn yếu trong vài tuần đầu thì có hỗ trợ xem giúp không, có cho gọi điện hỏi khi gặp lạ không. Người sẵn lòng trả lời những câu này thường cũng là người bán đàn khoẻ.
Không phải huyện nào ở Lâm Đồng cũng có trại ong dú để tới tận nơi hỏi. Khi đó, cách an toàn là tìm nơi bán chịu nói thật về đàn và chịu theo bạn sau khi giao. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật; trước khi gửi tổ lên vùng cao, nên gọi hỏi đúng những câu trong bài này để biết thời điểm nhận tổ nào hợp với chỗ mình. Còn muốn tự tay xem người ta chăm đàn, kiểm tra thùng thế nào trước khi bỏ tiền mua, có thể đăng ký tour thực hành tại trại.
Nuôi được, nhưng đàn chậm lại rõ vào những tháng lạnh. Cần chọn đàn đông, đủ dự trữ, đặt thùng kín gió và không thu mật cạn trước mùa lạnh.
Nên tránh giữa mùa lạnh cuối năm. Đầu mùa ấm, khi hoa bắt đầu nhiều, đàn mới về có thời gian ổn định trước khi gặp đợt lạnh tiếp theo.
Có thể, nhưng phải tính thời gian thích nghi. Hỏi người bán đàn đông cỡ nào, dự trữ ra sao, và nhận vào lúc trời ấm để đàn kịp quen.
Rủi ro cao hơn. Nên đặt thùng xa vườn phun, nói chuyện với hàng xóm về giờ phun, và để ý ong chết trước cửa tổ sau mỗi đợt phun.
Không chắc là xấu, nhưng nên hỏi thêm. Người trực tiếp chăm đàn thường nhớ khá rõ đàn từ đâu, tách khi nào và đã qua mùa lạnh nào.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →Ở Lâm Đồng, gần chưa chắc đã hợp: đàn ong dú quen vùng thấp ấm đưa lên cao nguyên lạnh dễ teo đàn. Cách tìm trại theo độ cao, mùa đi xem và những câu
Ở cao nguyên lạnh, xem trại ong dú sai giờ là đánh giá sai đàn. Cách hẹn giờ, nhìn chỗ đặt tổ, mở tổ đúng lúc và câu hỏi riêng cho vùng Lâm Đồng trước
Ở Lâm Đồng, câu hỏi không chỉ là tận nơi hay qua mạng mà là đàn đã quen khí hậu cao nguyên chưa. Cách xem đàn, hỏi người bán và đón tổ lên vùng mát ch
Ở Lâm Đồng, học nghề ong dú phải chọn người nuôi cùng độ cao và cùng kiểu vườn. Bài chỉ cách chọn người dạy, đi thăm lúc nào, nhìn gì ở trại và mang g
Người nuôi ong dú ở Lâm Đồng nên kết nối theo độ cao và kiểu vườn: báo nhau lịch phun nhà kính, đổi tổ giống cùng vùng, lập nhóm nhỏ gặp theo mùa để g
Ở Lâm Đồng, chuyện mua tổ của trại lớn hay hộ nuôi nhỏ không quan trọng bằng tổ ấy đã sống ở độ cao nào. Cách chọn nơi bán, câu nên hỏi và lúc nên chở
Nuôi ong dú tại Lâm Đồng, vùng cao 800–1500m, khí hậu ôn hoà tới lạnh. Ong dú là loài nhiệt đới nên độ cao là giới hạn thật sự: chọn vị trí thấp, hướng nắng sáng, chống lạnh cho đàn. Nguồn hoa từ cà phê, cây rừng, hoa ôn đới.