Học nuôi ong dú ở Lâm Đồng: chọn người theo độ cao

Ở Lâm Đồng, câu hỏi đầu tiên khi tìm người để học nuôi ong dú không phải «ai nuôi giỏi» mà là «người đó nuôi ở độ cao bao nhiêu». Cùng một tỉnh nhưng vườn chè dưới Bảo Lộc, rẫy cà phê ở Di Linh và nhà kính rau hoa quanh Đà Lạt là ba thế giới khác nhau về nhiệt độ ban đêm, sương và mùa hoa. Học nhầm người ở độ cao khác là mang về một bộ kinh nghiệm đúng cho họ nhưng sai cho mình.

Bài này viết cho người mới ở Lâm Đồng muốn đi học nghề từ người đã nuôi vài năm trong vùng: chọn ai, đến lúc nào, nhìn gì ở trại họ, và mang gì về áp dụng cho chính khu vườn của mình.

Vì sao ở Lâm Đồng phải học theo độ cao

Ong dú là giống ong ưa ấm. Ở vùng thấp quanh Bảo Lộc, Đạ Huoai, Cát Tiên, khí hậu gần với miền Đông Nam Bộ, ong ra vào gần như quanh năm. Lên cao hơn, đêm se lạnh, sáng có sương dày, đàn ra muộn và về sớm. Lên tới vùng quanh Đà Lạt thì nhiều tháng trong năm trời lạnh tới mức đàn chỉ cầm cự chứ khó phát triển.

Cho nên một người nuôi thành công ở Đạ Huoai có thể nói rất thật lòng rằng «ong dú dễ lắm, để đó là sống». Câu đó đúng với vườn của họ. Mang câu đó lên một khu vườn ở độ cao hơn nhiều là mất đàn trong mùa lạnh đầu tiên. Kinh nghiệm không sai, chỉ là đặt sai chỗ.

Chọn người để học: bảng đối chiếu nhanh

Trước khi hẹn ai, tự trả lời mình đang ở kiểu vườn nào rồi tìm người có hoàn cảnh gần nhất.

Nếu không tìm được ai đúng kiểu vườn, chọn người cùng độ cao trước. Độ cao quyết định nhiệt độ, mà nhiệt độ là giới hạn cứng với ong dú.

Đi thăm vào lúc nào thì học được nhiều nhất

Lần thứ nhất: giữa mùa lạnh

Nhiều người chỉ muốn tới trại lúc hoa nở, ong bay rộn ràng, thùng nặng mật. Lúc đó cái gì cũng đẹp nên học được ít. Tới vào những tháng cuối năm, khi đêm lạnh nhất, mới thấy người nuôi lâu năm làm gì để giữ đàn: thùng quay hướng nào, có che bạt hay đắp thêm lớp gì, khe cửa tổ được thu nhỏ ra sao, thùng đặt sát vách nhà hay ngoài vườn trống.

Lần thứ hai: lúc hoa rộ

Lần này để xem đàn mạnh trông như thế nào ở chính độ cao đó. Lượng ong ra vào ở cửa tổ buổi sáng, màu phấn trên chân ong, mức độ đóng chặt của các khe hở. Có hình ảnh đàn khỏe của vùng mình trong đầu thì về nhà mới biết đàn của mình đang ở mức nào.

Nhìn gì ở trại người khác

Lời kể luôn bị làm tròn. Thứ người ta làm mỗi ngày thì hiện ra ở trại, không giấu được. Khi đứng trong vườn họ, để ý:

• Hướng cửa tổ. Ở cao nguyên, cửa đón nắng sớm giúp ong ra làm việc sớm hơn trong những buổi sáng lạnh.
• Khoảng cách với mặt đất. Thùng kê cao bao nhiêu, chân kê có chống kiến không, có bị hơi đất ẩm bốc lên không.
• Mái che. Mưa dầm vùng thấp và sương đêm vùng cao đều làm thùng ẩm. Xem họ che bằng gì, mái nhô ra bao xa.
• Cây quanh trại. Họ trồng thêm cây gì để có hoa trong tháng thiếu, cây nào để chắn gió.
• Sổ ghi chép. Người nuôi có nghề thường ghi lại ngày tách đàn, đàn nào yếu, tháng nào hao. Xin phép xem qua là cách học nhanh nhất.

Mang về áp dụng thế nào cho khỏi sai

1. Về tới nhà, ghi ngay ba việc người ta làm khác mình. Không ghi là quên sau một tuần.
2. Thử từng việc một, trên một hai thùng trước. Đổi một lúc nhiều thứ thì không biết cái gì có tác dụng.
3. Quan sát ít nhất qua một mùa lạnh rồi mới kết luận. Ở Lâm Đồng, mùa lạnh là bài kiểm tra thật.
4. Gọi lại hỏi khi có chuyện lạ. Người đã cho mình tới thăm thường sẵn lòng nghe một cuộc gọi ngắn.

Muốn đọc thêm chuyện của người nuôi ở các khu khác nhau trong tỉnh, xem mục Kinh nghiệm người nuôi; còn chuyện nhiệt độ từng tháng thì nằm ở Khí hậu & mùa vụ.

Khi chưa tìm được ai gần nhà

Không phải huyện nào cũng có sẵn một người nuôi ong dú lâu năm. Khi đó có hai việc làm được ngay. Một là học phần nền ở một trại đã làm bài bản, xem tận mắt cách tách đàn, cách mở thùng, cách lấy mật không phá tổ; phần đặc thù cao nguyên thì tự ghi chép mà rút ra. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tour học thực hành cho người mới, đủ để nắm thao tác trước khi về tự làm ở vùng lạnh hơn.

Hai là khi bắt đầu, chọn tổ giống từ nơi có nguồn gốc rõ ràng, đàn đã nuôi trong thùng chứ không phải tổ bắt từ rừng. Trại Ong Quý có tổ ong dú giống nuôi trong thùng, cùng mật ong dú và vài món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật, nếu muốn nếm thử vị mật trước khi quyết định nuôi.

Câu hỏi thường gặp