Đánh giá trại ong dú Lâm Đồng: xem giờ nào, nhìn gì

Đi xem trại ong dú ở Lâm Đồng mà tới lúc bảy giờ sáng thì gần như chắc chắn sẽ thấy cửa tổ im lìm. Không phải đàn yếu, mà vì sương còn đọng, không khí còn lạnh, ong dú chưa chịu ra. Người mua từ dưới xuôi lên hay nhầm chỗ này: thấy tổ vắng thì chê, thấy tổ đông lúc trưa thì khen, trong khi cả hai lần nhìn đều chưa nói được gì.

Ở vùng cao nguyên mát lạnh, đánh giá một trại trước khi mua phải tính theo nhịp nhiệt độ trong ngày và theo mùa. Bài này đi theo đúng trình tự một buổi xem trại, từ lúc hẹn giờ cho tới lúc chốt tổ mang về.

Trước khi đi: hẹn đúng giờ, hỏi đúng chỗ

Gọi điện trước và hỏi ba điều. Trại nằm ở xã nào, độ cao chừng nào. Tổ định bán đã đặt tại trại bao lâu. Và có thể ghé lúc khoảng chín, mười giờ sáng được không. Ba câu này tốn hai phút nhưng lọc được khá nhiều.

Lâm Đồng không phải một khối khí hậu. Phía Bảo Lộc, Di Linh, Đạ Huoai thấp và ấm hơn; quanh Đà Lạt, Lạc Dương thì lạnh hơn rõ, đêm có lúc rất buốt. Đàn ong dú đã quen với chỗ nào thì sống ổn nhất ở chỗ tương tự. Nếu nhà mình ở vùng thấp mà mua đàn từ vùng thấp, mọi chuyện đơn giản. Nếu ngược lại, mua đàn từ vùng ấm mang lên vùng lạnh, cần chuẩn bị chỗ đặt kín gió và nhiều nắng sáng hơn.

Những trại trả lời được ngay độ cao và thời gian tổ nằm tại chỗ thường là trại tự nuôi. Người gom tổ ở nhiều nơi về bán lại hay trả lời vòng vo phần này.

Khung giờ xem trại ở cao nguyên lạnh

Đây là cách chia buổi xem cho hợp nhịp ong ở vùng mát:

Nếu được dẫn đi xem vào giữa buổi mà vẫn có tổ cửa vắng, lúc đó mới đáng hỏi. Một trại thật sẽ chỉ luôn: tổ này mới tách, tổ kia vừa bị kiến quấy, đang theo dõi.

Tới nơi: nhìn chỗ đặt tổ trước, nhìn ong sau

Ở vùng lạnh, chỗ đặt tổ quyết định đàn sống khỏe hay èo uột. Để ý mấy điểm:

• Hướng đón nắng sáng. Cửa tổ quay về phía có nắng sớm thì ong ra kiếm ăn sớm hơn, ngày làm việc dài hơn. Tổ đặt khuất dưới tán rậm, quanh năm ẩm thấp là điểm trừ.
• Chắn gió. Gió lạnh thổi thẳng vào cửa tổ làm đàn co lại. Trại có hàng rào cây, vách che phía đầu gió là trại hiểu vùng.
• Mái che mưa. Mùa mưa ở Lâm Đồng kéo dài nhiều tháng. Thùng bị dầm mưa lâu ngày sẽ ẩm, mốc, gỗ mục nhanh.
• Chân chống kiến. Dù trời mát, kiến vẫn là mối lo, nhất là trại sát vườn cà phê, vườn rau.

Thùng nuôi ở vùng lạnh thường có thành dày hơn hoặc được bọc thêm một lớp. Nếu thấy thùng mỏng, khe hở nhiều, hỏi trại họ xử lý mùa lạnh ra sao. Câu trả lời cụ thể là tín hiệu tốt.

Mở tổ: ít mà chất

Không cần mở nhiều. Chọn một hai tổ định mua, nhờ chủ trại mở vào lúc trời nắng ấm, ít gió. Nhìn nhanh:

1. Khối bánh nhộng ở giữa có to, đều màu, còn đang xây tiếp không. Đàn khỏe thì vẫn thấy bầu ấu trùng mới.
2. Bầu mật và bầu phấn xếp quanh rìa có đầy không. Sau mùa hoa cà phê, dã quỳ thường thấy bầu dự trữ căng.
3. Mùi tổ thơm chua nhẹ là bình thường; mùi hôi, chua gắt, thấy bọ nhỏ bò trong bầu phấn là có vấn đề.
4. Ong lính ở cửa bám chặt, phản ứng khi có vật lạ là đàn còn sức giữ tổ.

Mở xong phải đóng lại ngay, chèn kín. Trại nào mở tổ lâu, để gió lạnh lùa vào chỉ để khách xem cho đã là chưa xót ong.

Câu hỏi riêng cho vùng cao nguyên

• Mùa nào đàn ở đây hay hụt nhất, trại làm gì để giữ.
• Quanh trại có những cây hoa gì: cà phê, dã quỳ, hoa vườn, cây rừng tái sinh.
• Vườn quanh đó có phun thuốc không, phun vào mùa nào.
• Nếu mang đàn về vùng khác độ cao, nên đặt thế nào trong mấy tuần đầu.

Muốn hiểu thêm vì sao từng mùa ở cao nguyên lại khác nhau, xem các bài trong mục Khí hậu & mùa vụ. Còn chuyện hoa nào nuôi đàn qua mùa thiếu, mục Nguồn hoa địa phương có viết riêng.

Khi chưa tìm được trại ưng ý gần nhà

Không phải ai ở Lâm Đồng cũng có sẵn một trại uy tín trong vùng để ghé. Lúc đó có thể tham khảo trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh, nơi nuôi và tách đàn tại chỗ, bán tổ giống, mật ong dú và các sản phẩm làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Trang ongquy.com có giới thiệu các dòng hàng đó. Vì đàn nuôi ở vùng ấm, nếu mang lên cao nguyên thì nên hỏi kỹ cách cho đàn làm quen trong mấy tuần đầu. Ai muốn tận mắt xem cách một trại vận hành trước khi tự nuôi có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp