Mua tổ ong dú ở Lâm Đồng: tới tận nơi hay đặt qua mạng

Người nuôi ở Lâm Đồng hay hỏi nhau một câu tưởng đơn giản: nên chạy tới tận trại xem tổ, hay đặt qua mạng cho người ta gửi lên. Nhưng ở vùng cao nguyên mát lạnh này, cái quyết định thành bại của một đàn mới không nằm nhiều ở kênh mua, mà nằm ở chỗ đàn đó đã sống quen với khí hậu giống nhà mình hay chưa.

Một tổ khoẻ ở vùng thấp nóng ẩm, chở lên chỗ đêm se lạnh, sương dày, có thể co cụm, giảm bay và mất vài tuần mới lấy lại nhịp. Vì vậy bài này đi theo câu hỏi đó trước, rồi mới bàn chuyện tận nơi hay qua mạng.

Vì sao ở Lâm Đồng phải hỏi «đàn quen lạnh chưa» trước

Ong dú là loài ong nhỏ, không có ngòi đốt, sống dựa nhiều vào nhiệt độ quanh tổ. Khi trời lạnh, đàn bay muộn hơn, về sớm hơn, thời gian kiếm ăn trong ngày ngắn lại. Đàn đã sống lâu ở vùng cao thường có nhịp này sẵn: tổ được bịt kín hơn, lối ra vào hẹp, đàn biết tận dụng mấy giờ nắng giữa ngày.

Đàn chở từ vùng thấp lên thì khác. Chúng quen ra khỏi tổ từ sớm, quen độ ẩm và nhiệt cao. Lên tới nơi gặp đêm lạnh, sương mù buổi sáng, có đàn chậm hẳn lại một thời gian. Không phải đàn nào cũng hỏng, nhưng người mới nuôi dễ hoảng và đi mở tổ ra xem, càng làm đàn mệt thêm.

Nói gọn: ở vùng cao, câu hỏi «mua ở đâu» quan trọng gần ngang câu hỏi «mua cách nào». Muốn hiểu thêm về nhịp mùa trên cao nguyên, xem chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Tới tận nơi: thấy được gì mà video không cho thấy

Nếu trại nằm trong vùng hoặc ở các huyện lân cận, đi một chuyến là đáng. Nên tới vào buổi sáng, khoảng lúc nắng vừa lên, vì đó là lúc thấy rõ nhất đàn có chịu được lạnh không.

• Giờ ong bắt đầu bay. Đàn quen vùng cao vẫn ra khi nắng đã ấm lên. Đàn yếu hoặc chưa quen thì cửa tổ im lặng rất lâu.
• Ong về có mang phấn. Chân ong dính phấn hoa là dấu hiệu đàn đang nuôi lứa con, đàn còn phát triển.
• Chỗ trại đặt tổ. Tổ có mái che mưa không, có chỗ đón nắng sáng không, có tránh gió lùa không. Nhìn cách người ta đặt tổ là biết họ hiểu vùng cao đến đâu.
• Cách chống kiến. Chân kệ có ngâm nước hoặc bôi chất chống kiến, tổ không chạm cành cây.

Thêm một lợi ích ít người nói: đi tận nơi thì mình tự chở về, tự chọn giờ đi. Với đường đèo dốc trong tỉnh, được tự chủ việc chở là bớt rất nhiều rủi ro.

Đặt qua mạng: khi nào chấp nhận được

Không phải ai ở Lâm Đồng cũng có trại gần để tới. Đặt qua mạng vẫn làm được, miễn người bán trả lời được những câu sau:

1. Đàn đang đặt ở đâu, vùng đó cao hay thấp, mát hay nóng.
2. Đàn đã đặt ở chỗ đó bao lâu, tách từ đàn mẹ nào.
3. Cho xem video quay liền mạch ở cửa tổ vào buổi sáng, đủ vài phút, không cắt ghép.
4. Gửi bằng cách nào, đi mất bao lâu, ai chịu trách nhiệm nếu đàn hỏng dọc đường.

Người bán ngập ngừng ở câu số một và số hai thì nên cân nhắc. Không phải họ gian, nhưng đàn không rõ gốc thì mình không dự được nó sẽ phản ứng thế nào khi lên cao.

So nhanh hai cách theo điều kiện Lâm Đồng

Đón tổ lên vùng mát: ba việc cần làm

Chọn mùa

Mùa khô trên cao nguyên trời quang, nắng giữa ngày đủ ấm, đàn mới dễ bay làm quen. Giữa mùa mưa dầm, trời âm u nhiều ngày, đàn mới về khó ra kiếm ăn. Nếu được, hẹn nhận tổ vào đầu mùa khô.

Chọn chỗ đặt

Đặt nơi có nắng sáng chiếu vào, có mái che mưa, tránh hướng gió lùa. Vườn cà phê, vườn hoa, vườn rau quanh nhà đều là nguồn thức ăn tốt; xem thêm ở chuyên mục Nguồn hoa địa phương.

Để yên

Mở cửa tổ rồi để đàn tự định hướng. Hai, ba tuần đầu chỉ đứng ngoài nhìn cửa tổ, không mở nắp. Đàn từ vùng thấp lên có chậm vài hôm là chuyện thường.

Nếu chưa tìm được trại tin cậy trong tỉnh

Lời khuyên thật lòng là mua từ nơi chịu trả lời câu hỏi, chịu cho xem đàn và chịu ở lại với mình sau khi bán. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, hộp quà mật và cả các món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi; người ở xa có thể hỏi trước về cách gửi tổ và mùa nên nhận cho hợp khí hậu vùng cao. Ai muốn tận mắt thấy cách đặt tổ, tách đàn trước khi tự nuôi có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp