Ở Lâm Đồng, hỏi «bắt đầu nuôi ong dú tốn bao nhiêu» thì người có nghề thường hỏi ngược lại: vườn nhà ở độ cao nào? Cùng một tỉnh, nhưng vườn sầu riêng, cà phê ở Đạ Huoai, Đạ Tẻh hay Bảo Lộc ấm hơn hẳn vùng quanh Đà Lạt, Lạc Dương. Ong dú vốn là loài của xứ nóng. Trời lạnh, đàn ra muộn, về sớm, ít đi kiếm ăn. Vì vậy cùng một danh sách đồ cần sắm, người ở trên cao phải chi thêm vài khoản mà người dưới thấp chẳng cần nghĩ tới.
Bài này không đưa một con số chung, vì con số ấy sẽ sai với nửa tỉnh. Thay vào đó là cách tự lập bảng chi đúng với chỗ mình định đặt tổ, biết khoản nào phải chi ngay, khoản nào để năm sau.
Một đàn ong dú sống khoẻ hay không tuỳ vào số giờ trong ngày đủ ấm để ong thợ bay ra. Dưới thấp, nắng lên sớm, đàn làm việc gần trọn ngày. Lên cao, sáng sương mù dày, chiều gió lạnh kéo về sớm, quỹ giờ kiếm ăn bị cắt cả hai đầu. Đàn ít giờ kiếm ăn thì tích trữ chậm, gặp vài tuần mưa dầm liền là cạn kho.
Để bù lại, người nuôi phải giúp đàn giữ nhiệt và tận dụng từng giờ nắng: thùng vách dày hơn, chỗ đặt đón nắng sớm, có tấm chắn phía hứng gió. Đó chính là phần chênh lệch. Không khoản nào đắt, nhưng bỏ qua thì đàn hao dần trong mùa mưa mà người mới không hiểu vì sao.
| Khoản | Vùng thấp (Bảo Lộc, Di Linh, Đạ Huoai) | Vùng cao (quanh Đà Lạt, Lạc Dương) |
|---|---|---|
| Tổ giống | Bắt buộc, khoản lớn nhất | Bắt buộc, nên chọn đàn đông quân |
| Thùng nuôi | Gỗ thường, vách vừa phải | Gỗ vách dày hoặc có thêm lớp vỏ ngoài |
| Giá kê, chân chống kiến | Bắt buộc | Bắt buộc |
| Mái che | Che nắng trưa và mưa | Chủ yếu che mưa, đừng che mất nắng sáng |
| Tấm chắn gió | Ít khi cần | Nên có, nhất là ở sườn đồi trống |
| Cây hoa trồng thêm | Nên trồng | Nên trồng, ưu tiên cây có hoa trong mùa mưa |
| Dụng cụ lấy mật | Để sau | Để sau, đàn vùng cao dư mật chậm hơn |
Ván mỏng nguội rất nhanh khi về đêm. Nên dùng gỗ dày, hoặc đóng thêm một lớp vỏ ngoài bằng gỗ, chừa khe giữa hai lớp. Điều cần nhớ là Lâm Đồng mùa mưa rất ẩm: lớp vỏ phải có mái riêng, không cho nước đọng, và cửa tổ vẫn thoáng. Bọc kín bằng ni lông là giữ được ấm nhưng hơi nước đọng lại trong thùng, sinh mốc.
Khoản này tốn công hơn tốn tiền: tỉa bớt cành, dời giàn, có khi phải làm giá ở bìa vườn thay vì dưới tán cà phê rậm. Hướng cửa tổ về phía mặt trời mọc để đàn bắt đầu ngày làm việc sớm nhất có thể.
Một hàng phên tre, tấm tôn cũ hay hàng cây thấp phía đón gió là đủ. Ở những sườn đồi thông trống trải, gió lùa thẳng vào cửa tổ làm đàn co cụm cả buổi.
Một lưu ý riêng cho Lâm Đồng: nhiều vùng trồng rau, hoa trong nhà kính phun thuốc thường xuyên. Đặt tổ sát những khu đó là đem tiền đi đổ. Xem thêm về nguồn thức ăn ở mục Nguồn hoa địa phương.
Muốn hiểu rõ mùa mưa, mùa khô trong tỉnh ảnh hưởng ra sao, đọc thêm ở mục Khí hậu & mùa vụ.
Nên mua tổ được nhân bằng cách tách từ đàn nuôi, đừng mua tổ bắt từ rừng: đàn bị phá tổ thường yếu, lại làm cạn giống ngoài tự nhiên. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống tách từ đàn nuôi, cùng mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật — xem ở ongquy.com. Người ở vùng cao có thể hỏi trại chọn đàn đông quân và cách đóng tổ đi đường đèo. Ai muốn tận mắt xem thùng, giá kê và cách tách đàn trước khi bỏ tiền thì có tour học thực hành tại trại.
Nuôi được nhưng khó hơn vùng thấp. Nên thử ít tổ, đặt ở chỗ ấm và kín gió nhất vườn, theo dõi qua một mùa mưa rồi mới mở rộng.
Một đến hai tổ khoẻ là đủ để học. Tiền dư nên dồn vào giá kê, chống kiến và chỗ đặt tốt.
Không cần. Ong dú không có ngòi đốt, khi mở thùng chúng có thể bám tóc hoặc cắn nhẹ, không gây nguy hiểm.
Mùa mưa, nhất là khi gặp nhiều ngày mưa dầm liên tiếp. Đàn không ra được, ăn dần vào kho dự trữ. Trước mùa mưa nên kiểm tra kho mật, phấn trong thùng.
Mật ong dú chua thanh, nhiều nước hơn mật ong thường, nên đóng chai sạch, đậy kín và giữ ngăn mát tủ lạnh.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →Lâm Đồng có vùng thấp, vùng đồi, tầng chè cà phê, ven biển và phố núi. Cách xác định mình ở tầng nào và chọn mô hình nuôi ong dú hợp với đất, mưa nắng
Ở Lâm Đồng, sân nhà ở vùng thấp và sân nhà trên cao nuôi ong dú khác nhau rất xa. Bài này chỉ cách đọc cái sân của mình theo độ cao, sương, mưa dầm để
Ở Lâm Đồng, đặt tổ ong dú vào vườn nào không quyết định bằng loại cây mà bằng độ cao và cái lạnh. Cách chọn vườn bơ, chè, cà phê, tránh nhà màng và gi
Trên cao nguyên Lâm Đồng, số tổ ong dú vừa sức tính từ số chỗ đặt ấm, khuất gió lạnh, rồi mới tới nguồn hoa cà phê theo mùa và rủi ro thuốc phun từ nh
Ở Lâm Đồng, chỗ đặt tổ ong dú quyết định đàn có qua nổi những sáng sương dày hay không. Cách đọc địa hình vườn, chọn hướng đón nắng, tránh túi khí lạn
Lâm Đồng không phải chỗ nào cũng lạnh như Đà Lạt. Khó khăn của người nuôi ong dú thay đổi theo từng vùng độ cao, từ đồi cà phê, chè đến thung lũng thấ
Nuôi ong dú tại Lâm Đồng, vùng cao 800–1500m, khí hậu ôn hoà tới lạnh. Ong dú là loài nhiệt đới nên độ cao là giới hạn thật sự: chọn vị trí thấp, hướng nắng sáng, chống lạnh cho đàn. Nguồn hoa từ cà phê, cây rừng, hoa ôn đới.