Nuôi vài tổ ong dú trong sân nhà ở Lâm Đồng

Người Lâm Đồng hay hỏi nhau: sân nhà mình nuôi ong dú được không? Ở tỉnh này câu trả lời không nằm ở diện tích sân mà ở chỗ cái sân đứng cao bao nhiêu, sương tan lúc mấy giờ, mùa mưa nước đọng ở đâu. Cùng vài thùng gỗ đặt góc sân, ở vùng thấp quanh Bảo Lộc, Đạ Huoai đàn có thể sống khoẻ, lên vùng cao lạnh thì đàn dễ co cụm và đuối dần.

Ong dú không có ngòi đốt, hiền, sống được sát người, nhưng chịu lạnh kém. Nên việc đầu tiên không phải đi mua thùng mà là đọc cái sân của chính mình.

Đọc cái sân của mình trước khi mua tổ

Mỗi sáng trong một tuần, ra sân lúc trời vừa sáng và để ý ba việc. Thứ nhất, sương tan lúc nào ở chỗ định đặt tổ. Ong dú chỉ ra khỏi tổ khi trời đủ ấm, chỗ nào sương đọng tới gần trưa thì đàn mất gần nửa buổi làm việc. Thứ hai, nắng chiếu vào góc đó từ lúc nào. Thứ ba, gió thổi từ hướng nào và có lùa thẳng vào chỗ ấy không.

Thường đó là góc sát tường nhà quay về hướng đón nắng sáng, có mái hiên che phía trên, sau lưng là tường hay hàng cây chắn gió.

Vùng thấp và vùng cao: hai cách bắt đầu khác nhau

Sân nhà ở vùng thấp, ấm

Ở những vùng thấp của tỉnh, khí hậu ấm hơn, vườn nhà thường có cà phê, sầu riêng, bơ, cây ăn trái và hoa dại bờ rào. Ong dú ở đây sống tương đối thoải mái. Hai hay ba tổ trong sân là quy mô vừa tay để học nghề: đủ để so sánh đàn này với đàn kia, mà lỡ làm sai thì cũng không mất nhiều.

Sân nhà ở vùng cao, lạnh

Lên những nơi đêm lạnh và sương mù dày, nên thử đúng một tổ trong năm đầu. Thùng đặt sát tường nhà, nơi ban ngày hứng nắng và ban đêm còn hơi ấm từ tường. Bọc thêm một lớp ngoài bằng tấm xốp hoặc bao bố khô cho thùng vào những tháng lạnh, nhưng chừa cửa tổ thông thoáng. Nếu qua được mùa lạnh mà đàn vẫn ra vào đều thì năm sau mới tính thêm.

Muốn hiểu thêm về chuyện mùa vụ trong tỉnh, có thể đọc các bài trong mục Khí hậu & mùa vụ.

Mùa mưa dầm là bài kiểm tra thật

Mùa mưa ở Lâm Đồng kéo dài và nhiều ngày mưa liền nhau. Với vài tổ trong sân, đây là lúc dễ mất đàn nhất, không phải vì ong bị ướt mà vì đàn không ra kiếm ăn được nhiều ngày và thùng bị ẩm.

1. Trước mùa mưa, kiểm tra mái che của từng thùng, đảm bảo nước không chảy xuống nắp hay hắt vào cửa tổ.
2. Kê thùng lên chân cao, mỗi chân đặt trong bát nước hoặc quấn vòng chống kiến; mùa mưa kiến hay dời tổ lên chỗ khô và tìm tới thùng ong.
3. Không mở thùng trong những ngày mưa lạnh; mỗi lần mở là đàn mất nhiệt và phải sửa lại lớp keo bịt.
4. Không thu mật vào cuối mùa khô hay đầu mùa mưa; để đàn giữ lại phần dự trữ cho những tuần ít hoa.

Bao giờ thì nuôi thêm

Thước đo đơn giản: một đàn đi qua trọn một mùa mưa mà vẫn đông, cửa tổ vẫn bận rộn vào những ngày nắng, bên trong có thêm bình mật và bình phấn mới. Khi đó mới tính chuyện tách đàn để có thêm tổ. Ong dú nhân đàn bằng cách tách từ đàn khoẻ, không đi bắt tổ trong rừng, vừa giữ được đàn tự nhiên vừa có đàn quen với khí hậu nơi mình ở.

Lấy tổ giống ở đâu cho yên tâm

Với người mới, điều quan trọng nhất là tổ giống phải là đàn khoẻ, có ong chúa đang đẻ, thùng chắc chắn và được tách đúng cách chứ không phải tổ bắt ngoài tự nhiên. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh làm tổ giống, mật ong dú, hộp quà mật và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi; người ở vùng cao nên hỏi kỹ về cách vận chuyển và cách cho đàn làm quen với khí hậu lạnh hơn trước khi đặt. Muốn xem tận mắt trước khi quyết, có tour học thực hành tại trại. Nhớ dặn người nhà rằng ong dú không có ngòi đốt và quay cửa tổ tránh lối đi.

Câu hỏi thường gặp