Lâm Đồng nuôi bao nhiêu tổ ong dú là vừa sức

Ở Lâm Đồng, người mới nuôi ong dú hay mang theo con số nghe được từ dưới xuôi: nhà kia mấy chục tổ, vườn kia cả trăm. Lên cao nguyên áp nguyên con số đó thì dễ hụt hơi. Đêm trên này lạnh, sương xuống sớm, mùa mưa kéo dài và có những tuần nắng chỉ ló ra vài tiếng mỗi ngày. Ong dú là loài ưa ấm, nên câu hỏi «nuôi bao nhiêu tổ thì vừa sức» ở đây phải trả lời bằng chuyện nhiệt độ và chỗ đặt, rồi mới tới chuyện hoa.

Bài này đi theo đúng thứ tự một nhà vườn cao nguyên nên cân nhắc: chỗ ấm trong vườn có bao nhiêu, nguồn hoa quanh nhà chia theo mùa thế nào, rồi mới chốt số tổ khởi đầu và nhịp tăng.

Đếm chỗ ấm trước khi đếm tổ

Một tổ ong dú ở Lâm Đồng cần nắng sáng chiếu vào cửa tổ để ong ra làm việc sớm, và cần được che khỏi gió lùa ban đêm. Đi một vòng vườn vào buổi sáng sớm, ghi lại những chỗ đáp ứng cả hai điều đó: hiên nhà hướng đông, chân tường gạch hứng nắng, gốc cây lớn có bờ đất chắn phía gió. Những chỗ trũng đọng sương, bãi trống trên đồi lộng gió, hay góc vườn bị dãy nhà kính che nắng cả buổi sáng thì loại ra.

Số chỗ đạt chuẩn chính là trần số tổ của năm đầu. Nhiều nhà vườn rộng cả hécta nhưng chỉ có vài chỗ thật sự ấm, và đó là con số nên tin. Đặt tổ vào chỗ lạnh thì đàn co cụm, quân không tăng, mùa khô tới lại càng yếu.

Mẹo nhỏ để có thêm chỗ ấm

• Dựng mái che nghiêng bằng tôn hoặc lá, mặt kín quay về hướng gió chính, mặt hở quay hướng đông.
• Kê tổ trên kệ cao khỏi mặt đất ẩm, không đặt trực tiếp trên nền đất.
• Gần tường nhà ở thì ấm hơn ngoài vườn, nhưng tránh chỗ có khói bếp phả vào.

Nguồn hoa quanh nhà theo nhịp cao nguyên

Ong dú kiếm ăn quanh tổ trong bán kính vài trăm mét, tức là cả xóm chứ không riêng mảnh vườn nhà mình. Ở Lâm Đồng, mấy nguồn quen thuộc là cà phê, cây ăn trái trong vườn, hoa trồng quanh nhà, và cây rừng ven đồi. Điểm khác vùng thấp là hoa ở đây nở theo đợt rõ rệt, giữa các đợt có những quãng vắng.

Ghi lại vườn mình trong từng quãng này ở mục Nguồn hoa địa phương để đối chiếu, vì mỗi xóm trên cao nguyên một khác, tuỳ độ cao và cây trồng chính.

Cái bẫy nhà kính và thuốc phun

Lâm Đồng có nhiều vườn rau, hoa trong nhà kính, nhà lưới. Những vườn này phun thuốc theo lịch, và ong dú bay ngang qua là dính. Hậu quả thường thấy là tổ hao quân dần dần mà không rõ lý do. Trước khi quyết số tổ, nên hỏi hàng xóm xung quanh: họ trồng gì, phun loại gì, phun lúc nào. Nếu quanh nhà toàn nhà kính phun dày, nuôi vài tổ để theo dõi đã là nhiều; đặt tổ phía cách xa nhà kính nhất trong vườn, hướng cửa tổ ra phía có cây rừng hoặc vườn ít phun.

Chốt số tổ khởi đầu và nhịp tăng

Với nhà vườn cao nguyên mới bắt đầu, cách an toàn là nhận vài tổ giống, theo dõi trọn một vòng mùa, rồi mới tăng. Đàn ở vùng mát cần thời gian lâu hơn để đầy tổ, nên đừng vội tách khi đàn mới nhỉnh lên một chút. Tách khi tổ mẹ đã chật, có ấu trùng và trứng đều, mật phấn dự trữ đủ.

1. Năm đầu: vài tổ, đặt ở những chỗ ấm nhất. Ghi chép mỗi lần mở xem.
2. Sau mùa mưa đầu tiên: đàn nào qua mùa mưa vẫn khoẻ thì là ứng viên tách vào mùa cà phê nở kế tiếp.
3. Năm thứ hai: tăng bằng tách đàn từ tổ mạnh, không mua ồ ạt. Mỗi tổ mới cần một chỗ ấm đã chuẩn bị sẵn.
4. Dừng tăng khi thấy dấu hiệu đàn nào cũng lửng lơ, hoặc mình không còn thời gian xem từng tổ.

Kinh nghiệm cụ thể của các nhà nuôi trên cao nguyên được gom ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Bắt đầu từ đàn giống khoẻ

Ở vùng lạnh, đàn giống yếu gần như không có cơ hội. Một tổ đông quân, có ong chúa đang đẻ tốt, trứng ấu trùng đầy đặn sẽ chịu được đêm lạnh đầu tiên tốt hơn hẳn. Nếu muốn có giống đã được tuyển chọn và hướng dẫn cách đặt tổ cho vùng mát, có thể tham khảo trại Ong Quý ở Trảng Bàng — trại nhân giống ong dú bằng tách đàn, ngoài tổ giống còn có mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi làm từ sáp ong dú cho ai muốn biết sản phẩm của nghề này trông ra sao trước khi bắt tay nuôi. Muốn tận mắt xem tổ chuẩn và học cách mở tổ thì có tour thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp