Chuyển mùa Lâm Đồng: đọc dấu hiệu ở cửa tổ ong dú

Ở Lâm Đồng, chuyển mùa không ồn ào như ở đồng bằng. Không có cái nắng gắt đột ngột rồi mưa trút, mà là những buổi sáng sương tan sớm hơn vài phút, chiều mây kéo về đều đặn hơn. Đàn ong dú cũng đổi nhịp theo kiểu đó: chậm, lặng, và chỉ người hay đứng nhìn cửa tổ mới thấy.

Ong dú là loài nhỏ, chịu lạnh kém hơn ong mật. Trên cao nguyên, thứ quyết định đàn ra làm hay ở nhà nhiều khi là nhiệt độ buổi sáng chứ không phải lượng hoa. Vì vậy cách đọc cửa tổ ở đây cũng khác: phải nhìn theo giờ trong ngày.

Vì sao ở Lâm Đồng phải đọc cửa tổ theo giờ

Ở vùng nóng, ong dú ra làm từ khi trời vừa sáng. Trên Đà Lạt, Bảo Lộc hay Di Linh, sáng sớm nhiều hôm còn se lạnh và đẫm sương, đàn thường đợi nắng chiếu tới thùng mới ra. Vì vậy cùng một đàn, giờ ra quân xê dịch khá rõ giữa các tháng.

Chỉ cần ghi lại mỗi sáng một dòng: mấy giờ thấy vài con ong đầu tiên đứng ở miệng ống, mấy giờ thì ong ra vào liên tục. Sau hai ba tuần, đường thay đổi hiện ra rất rõ. Giờ ra quân sớm dần là trời đã ấm lên và hoa đã có; muộn dần là đàn đang thủ thế.

Đồng hồ cửa tổ: nhìn vào giờ nào, thấy gì

Bảng này chỉ là khung để so. Mỗi vườn một vi khí hậu: thùng dưới tán cây lớn sẽ chậm hơn thùng đặt chỗ nắng sớm. Nên so một đàn với chính nó qua từng tuần, đừng so với đàn nhà hàng xóm.

Ba dấu hiệu chắc chắn đàn đã sang mùa

Phấn đổi màu

Cao nguyên có nhiều cây bụi, cỏ dại, hoa rau màu và cây ăn trái nở theo đợt. Khi thấy ong mang về những màu phấn chưa gặp mấy tuần trước, đó là nguồn hoa mới vừa mở. Tốt nhất là đi một vòng quanh vườn xem cây gì đang nở để ghép với màu phấn, lâu dần sẽ thuộc lịch hoa của chính chỗ mình.

Ống cửa tổ được đắp lại

Ong dú xây ống cửa bằng hỗn hợp sáp và nhựa cây. Khi đàn có nguồn nhựa và đủ quân, miệng ống thường được tu sửa, nhìn mới và bóng hơn. Ống cũ, khô, sứt mẻ mà không ai sửa trong lúc trời đã ấm là chuyện đáng để ý.

Ong non tập bay giữa trưa

Những đám ong nhỏ bay lượn qua lại ngay trước cửa, đầu quay về phía thùng, là ong non đang ghi nhớ vị trí tổ. Thấy cảnh này đều đặn vài trưa liền nghĩa là chúa đã đẻ mạnh lại từ mấy tuần trước.

Sương mù đầu mùa mưa và chuyện mốc

Lâm Đồng ẩm, đầu mùa mưa thêm những ngày mù kéo dài. Thùng gỗ hút ẩm, đáy thùng đọng hơi nước, mốc dễ lên ở góc tổ. Đàn mạnh tự dọn được phần nhỏ, đàn yếu thì để mốc lan sang ô phấn.

• Kê thùng cao khỏi đất, nghiêng nhẹ về phía trước để nước không đọng.
• Che mái rộng hơn thùng một chút để mưa tạt không ngấm vào thành.
• Không bọc kín bằng nilon: hơi ẩm bên trong không thoát được còn tệ hơn.
• Chỉ mở thùng kiểm tra vào trưa nắng, mở nhanh, đóng kín lại ngay.

Muốn xem thêm cách sắp vị trí đặt thùng cho hợp địa hình đồi dốc, có thể đọc trong mục Mô hình nuôi phù hợp.

Đừng làm gì vội trong mấy tuần đầu

Cao nguyên hay có kiểu nắng vài hôm rồi lại mưa lạnh liền mấy ngày. Đàn vừa bung ra lại phải co về. Lúc đó nếu đã tách đàn hay đã lấy mật thì cả hai phần đều yếu. Cứ để đàn tự tích trữ cho tới khi nhịp ra vào ổn định ít nhất vài tuần, ống mật trong tổ dày lên, rồi mới tính chuyện khác. Nhân đàn ong dú là tách từ đàn đủ mạnh, không phải bắt thêm tổ ngoài rừng.

Những ghi chép về lịch hoa theo từng tháng ở các huyện trong tỉnh được gom trong mục Khí hậu & mùa vụ.

Muốn có đàn sẵn để tập đọc cửa tổ

Người mới thường học nhanh nhất khi có một hai đàn khỏe để quan sát hằng ngày. Đàn giống tốt, ống cửa rõ, quân đông thì mọi dấu hiệu nói trên hiện ra dễ thấy hơn hẳn đàn yếu. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống, mật ong dú và mấy món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật; nếu ở xa có thể hỏi trước cách vận chuyển đàn lên vùng lạnh. Ai muốn tự tay xem đàn và hỏi trực tiếp người nuôi thì có buổi tham quan học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp